T - t

tabaka znw. tabak. Nicotiana tabacum (Solanaceae).
tabiki znw. eilandje in een rivier.
tafra 1) znw. tafel. Zie: sturu.
2) znw. aangerichte tafel met verschillende spijzen en dranken, feestmaal. Di Oom Harry tapu feifitenti yari a gi wán bigi tafra. Toen Oom Harry vijftig werd heeft hij een groot feestmaal gehouden. Zie: fesa.
tai1 1) ww. vastbinden, vastzetten, strakbinden. Tai a dagu na a keti, meki a no lon go na strati. Bind de hond vast met de ketting, zodat hij niet op straat gaat. Mi o tai mi amaka na ondro a bon bika a waran na inisei. Ik zal mijn hangmat onder de boom vastbinden omdat het binnen warm is. Mi no man opo a batra disi. Suma tai a batra so? Ik kan deze fles niet openmaken. Wie heeft hem zo stevig dichtgemaakt?
2) onoverg.ww. vastgezet zijn, vastgebonden zijn. A boto tai na wan bon. De boot is vastgebonden aan een boom. Van: Eng. Etym.: tie .
tai2 bnw. strak, taai. Mi no man nyan den kuku disi. Den tai. Ik kan deze koeken niet eten. Ze zijn taai. ant: syuru. Zie: tranga. Van: NL. Etym.: taai .
taigi ww. vertellen, mededelen, zeggen aan. A boi disi no e ferstan san yu e taigi en. Deze jongen begrijpt niet wat je hem zegt. Go luku efu omu abi sukru, dan yu kon taigi mi wantron. Ga kijken of de chinees suiker heeft, dan kom je het me meteen zeggen. Zie: ferteri; taki1.
taitai 1) znw. spullen dat bijeen gebonden is in een doek. Fosi den umasma ben e meki wan taitai fu den was'krosi dan den tyari en tapu den ede. Vroeger maakten de vrouwen een bijeengeknoopte bundel van het wasgoed en droegen het op hun hoofd.
2) znw. spullen, bezit. Mi taigi en fu piki en taitai dan a gwe. Ik heb hem gezegd om zijn spullen te pakken en te vertrekken. Zie: pototo; bagasi; lai; samasama.
tak' Zie trefwoord: taki2. vw. dat.
taki1 1) ww. zeggen, praten, spreken. Den taki dat den o kon tu yuru. Ze hebben gezegd dat ze om twee uur zullen komen. Zie: taigi; ferteri; piki1.
2) znw. hetgeen gezegd wordt, of aan de uitspraak. Yu e yere na a taki fu en tak' en a no wan Srananman. Je hoort aan zijn uitspraak dat hij geen Surinamer is. Na a taki fu en yu kan tesi tak' a man disi wani meki kenki kon. Je kan aan zijn manier van spreken aanvoelen dat hij veranderingen voorstaat.
hari taki gezegde. tegenspreken, bekvechten. A pikin disi lobi fu hari taki nanga en m'ma. Dit kind houd ervan om haar moeder tegen te spreken. Heri dei den tu frow disi e hari taki nanga makandra. Deze vrouwen bekvechten de hele dag.
puru taki gezegde. uiten. Den sani san a man disi puru taki, no bun fu taki baka. De dingen die deze man uit, zijn niet goed om te herhalen.
taki baka ww. herhalen. I no abi fu taki baka san mi taki. Je hoeft niet te herhalen wat ik gezegd heb.
taki2 vw. dat. Yu denki taki yu o man du en? Denk je dat je het kunt doen? syn: dati2. Spelling variation: tak'
taki3 1) znw. tak (van een boom). Kapu a taki fu a bon. Kap de tak van de boom. Zie: tiki.
2) znw. takje, strengetje (b.v. van peterselie of soepgroenten). Tide den ben seri supuwiwiri feifi taki ini wan bosu fu banknotu. Vandaag verkochten ze vijf takjes soepgroenten in een bos voor vijftig cent.
taki leti eerlijk zijn, de waarheid zeggen. Zie trefwoord: taki leti.
taki mofo in de winti cultuur is het een gebed uitspreken. Zie trefwoord: taki mofo.
taki odi groeten, de groeten doen. Zie trefwoord: taki ... odi.
taki tangi danken. Zie trefwoord: taki tangi.
taki wan mofo zijn zegje doen. Zie trefwoord: taki wan mofo.
takiman znw. woordvoeder, spreker. Wan pis'ten Karl brada ben de takiman fu lanti. Voor een tijdje was Karls broer woordvoeder van de regering. Te wi o hori a campagne, un mu suku wantu bun takiman. Wannneer we de campagne zullen houden, moeten we enkele goede sprekers zoeken.
Takitaki znw. andere benaming voor Sranan Tongo (deze benaming wordt als vernederend ervaren door Surinamers).
takru 1) bw, bnw. slecht, kwalijk, laaghartig. A frow disi takru. A kiri en eigi man. Deze vrouw is slecht. Ze heeft haar eigen man gedood. ant: bun.
2) bw, bnw. lelijk. Mi no feni a tas disi moi. A takru. Ik vind deze tas niet mooi. Hij is lelijk. ant: moi.
takru-ati bnw. slecht, boosaardig, kwaadaardig. syn: ogri-ati.
takruboi znw. eufemisme voor kanker. syn: takrusiki.
takrudu znw. kwaaddoenerij, slechte daden. Efu yu no kba nanga den takrudu fu yu, yu o kisi yu strafu. Als je niet ophoud met je slechte daden, zal je je straf krijgen. syn: ogridu.
takrufasi znw. gemeenheid, boosaardigheid. ant: bunfasi.
takruman znw. iemand met slechte manieren of karakter. Zie: ogriman.
takrusani znw. spook, geest. Esde neti mi si wan takrusani na Wanicastrati. Ik heb gisteravond in de Wanicastraat een spook gezien. syn: takruyeye. Zie: winti2; yorka; leba; bakru.
takrusiki znw. eufemisme voor kanker. syn: takruboi.
takrutitei znw. slanke boomboa. Corallus enydris (Boidae). Ook bekend als ingisneki.
takruyeye znw. demon, boze geest. syn: ogriyeye.
tak'taki 1) ww. kletsen, babbelen. Fa yu si den pikin doro, den bigin tak'taki na yu yesi. Zodra de kinderen thuis komen, beginnen ze aan je oren te kletsen. Morph.: redup.
2) znw. geklets, gepraat, praatjes, gebabbel. A tak'taki fu den pikin e law mi. Dat gepraat van de kinderen maakt me gek.
tamalen znw. tamarinde. Tamarindus indica (Caesalpiniaceae). Var.: tamaren.
tamanuwa znw. reuzenmiereneter. Myrmecophaga tridactyla (Myrmecophagidae). Zie: mirafroiti; likanu.
tamara znw. morgen (na heden). Zie: tide; esde.
tra tamara bw. overmorgen.
tamaren Zie trefwoord: tamalen. znw. tamarinde.
tan1 1) ww. blijven. Pe yu tan so langa? Waar ben je zo lang gebleven?
2) ww. wonen, verblijven. Pe yu e tan? Waar woon je? syn: libi1.
3) ww. logeren. Di mi go na Paramaribo, mi ben tan na YWCA. Toen ik in Paramaribo was, logeerde ik bij de YWCA. Te mi go na Ptata, mi o tan nanga mi swagri. Als ik naar Nederland ga, zal ik bij mijn zwager logeren.
4) hulpww. blijven. Wins' yu e fon a boi, a e tan du ogri. Al zweep je de jongen, hij blijft toch kwaad doen.
tan abra ww. overblijven. Poti a nyanyan san tan abra ini a ijskasi. Zet het eten dat is overgebleven in de ijskast.
Tan bun! groet. blijf wel. Mi o gwe. Un tan bun, yèrè! Ik ga weg. Blijven jullie wel, hoor! Zie: Waka bun!.
tan bun gezegde. weldaad, nuttigheid. Fu dringi dresi na wan tan bun fu yu skin. Het drinken van medicijn is een weldaad voor het lichaam.
tan na baka ww. achterblijven. Ala sma gwe. Na mi wawan tan na baka. Iedereen is weg. Ik alleen ben achtergebleven.
tan2 tw. uitroep van verbazing. Tan! A no tanta Koba e kon dape de? Wacht hoor! Is het niet tante Koba die daar aankomt?
tan aka niet bevorderd zijn tot de volgende klas. Zie trefwoord: tan aka.
tan na ai wakker blijven, opletten. Zie trefwoord: tan na ai.
tan na baka achter blijven. Zie trefwoord: tan na baka.
tan poko blijven zitten, niet over gaan. Zie trefwoord: tan poko.
tan poko Jantje een blijvenzitter. Zie trefwoord: tan poko Jantje.
tan sidon zitten blijven, niet over gaan. Zie trefwoord: tan sidon.
tan tiri stil blijven, zwijgen, stilstaan (van een uurwerk). Zie trefwoord: tan tiri.
tanga znw. benaming voor verschillende soort tangen, plijer (sn).
tangi znw. dank, dankbaarheid. Den pikin fu tide no sabi san na tangi. De kinderen van tegenwoordig kennen geen dank. Tangi fu bun na kodya. Stank voor dank krijgen.
taki tangi ww. danken. A no taki a frow tangi srefi dan a gwe. Hij dankte de vrouw niet eens maar ging weg.
tangitangi bw. alstublieft, met beleefdheid vragen. Mi e begi yu tangitangi, poti a pikin gi mi na skoro. Kunt u alstublieft het kind voor me naar school brengen? Gebruik: Wordt gebruikt bij een dringend verzoek.
tanpe Zie trefwoord: tanpresi.
tanpresi znw. woonplaats, verblijfplaats. Mi brada no drai kon baka na Sranan bika a feni wan bun tanpresi na Ptata. Mijn broer keerde niet terug naar Suriname omdat hij een goede verblijfplaats in Nederland heeft gevonden. Var.: tanpe.
tanta 1) znw. tante. Zie: Zie tabel onder: famiriman.
2) znw. een grote dikke vrouw.
tanteri ww. treiteren, tergen, provoceren.
tap'ai wiri Zie trefwoord: tapu-ai-wiwiri. znw. wenkbrauw.
tap'sei Zie trefwoord: tapusei. znw. bovenkant.
tapu1 1) ww. dichtmaken, sluiten. Tapu den fensre te a alen e kon. Maak de vensters dicht als het regent. Ala den bangi e tapu tu yuru. Alle banken sluiten om twee uur. Zie: sroto.
naki tapu ww. dichtslaan. Mi skreki wiki di a doro naki tapu. Ik schrok wakker toen de deur dichtsloeg.
wai tapu ww. Aka a doro fu a no wai tapu. Zet de deur op de haak zodat hij niet dichtwaait.
2) bw. dicht, gesloten. A strati tapu gi ala oto. De straat is voor alle auto's afgesloten. ant: opo1.
3) ww. dekken, bedekken, afdekken. Tapu a nyanyan nanga wan duku. Dek het eten met een doek af.
4) ww. sterilizeren. Di a kisi a di fu siksi pikin, a aksi datra fu tapu en fu a no kisi moro. Nadat ze haar zesde kind gekregen had, vroeg zij de dokter om haar te sterilizeren zodat ze geen kinderen meer kon krijgen.
tapu2 1) ww. overvallen, weerhouden, beletten. Alen tapu mi na pasi. De regen heeft me onderweg overvallen.
2) ww. ophouden. Tapu nanga a sani san yu e du! Houd daarmee op! syn: kaba.
3) ww. tegenhouden. Yu mu tapu den pikin meki den no prei na strati. Je moet de kinderen tegenhouden om op straat te spelen. syn: ori.
4) znw. amulet, magisch medicijn dat moet beschermen tegen kwaad. Mi omu abi wan tapu na en skin taki no wan sma kan sutu en nanga wan gon. Mijn oom heeft een magisch amulet die hem beschermt, zodat niemand hem kan neerschieten. Gebruik: het kan gedronken worden of gedragen als amulet om je lichaam te beschermen, of kan het geplaatst worden op een erf, of huis, of elders.
tapu3 voorz. op, bovenop, top. A nyanyan de tapu a tafra. Het eten is op tafel. ant: ondro.
tapu ... mofo iemand de mond snoeren, het zwijgen opleggen. Zie trefwoord: tapu ... mofo.
tapu bro Zie trefwoord: bro tapu. gezegde. sterven.
tapu pasi versperren. Zie trefwoord: tapu pasi.
tapu skreki angst inboezemen. Zie trefwoord: tapu skreki.
tapu wan sma bowtu op zijn of haar schoot. Zie trefwoord: tapu wan sma bowtu.
tapu-ai-wiwiri znw. wenkbrauw. Var.: tap'ai wiri.
tapubere pikin laatste kind. Zie trefwoord: tapubere pikin.
tapufutu znw. wreef. Zie: futu.
tapun znw. deksel.
tapusei 1) znw. bovenkant. ant: ondrosei. Zie: sodro.
2) znw. boven op, bovenwaarts. Spelling variation: tap'sei
tara 1) znw. teer, pek.
2) ww. met teer bedekken. Fosi yu saka den kokro, yu mu tara den. Voordat je de kokers neerlaat, moet je ze eerst met teer bedekken.
3) bnw. kleverig. (variant van taratara).
taratara 1) bnw. kleverig, plakkerig.
2) ww. kleverig maken. Luku bun te yu e nyan sterapra tak' a no taratara yu mofo. Let op bij het eten van sterappel dat je mond niet kleverig maakt. Morph.: redup. Var.: tara.
taratitei znw. soort gouden of zilveren ketting.
tata titel. vader, voorouder. Wi Tata na hemel ... Onze Vader die in de hemel zijt... Gebruik: Aanspreek titel voor een vooraanstaand persoon. In de kerktaal wordt het gebruikt voor God. Zie: Pa; Ba1; Ma1; Sa1; Zie tabel onder: famiriman.
taya znw. plantesoort met grote bladeren en eetbare wortelen. Xanthosoma (Araceae).
tayawiwiri znw. tajerblad, groentensoort met grote eetbare bladeren. Xanthosoma sagittifolium (Araceae).
te1 1) vw. als, wanneer. Tamara te mi kmopo fu wroko, mi o krin a prasi. Wanneer ik morgen van het werk kom, zal ik het erf schoonmaken. Zie: di.
2) vw. totdat. A pikin furu a kan nanga watra te a lon abra. Dat kind vulde de kan met water totdat het overliep.
3) voorz. tot, tegen, in. Mi no man wakti tapu yu te tamara mamanten! Ik kan niet tot morgenochtend op je wachten! Mi kan bai dya? Iya, ma kon te bakadina. Kan ik hier iets kopen? Ja, maar kom in de middag. Den man kon te mindrineti. De mannen zijn tegen middernacht aangekomen.
te2 znw. thee. Zie: fayawatra.
te leki totdat, dat. Zie trefwoord: te leki.
têgo bnw. eeuwig. Na heimel un sa abi têgo prisiri. In de hemel zullen we eeuwig blijdschap hebben.
fu têgo bw. voor eeuwig, in eeuwigheid. A lobi san mi abi gi yu o tan fu têgo. Mijn liefde voor jou is voor eeuwig.
teki 1) ww. nemen, wegnemen. Suma teki den sani dya? Wie heeft die dingen van hier weggenomen?
go teki ww. ophalen. Mi mus go teki mi boi na skoro. Ik moet mijn zoon van school ophalen.
2) ww. kiezen, uitkiezen. Suma yu denki tak' den o teki leki president? Wie denk je dat ze als president zullen uitkiezen?
teki ... na ati iets ter harte nemen. Zie trefwoord: teki ... na ati.
teki abra 1) ww. overnemen. Brada, mi weri! Yu teki abra. Broeder, ik ben moe! Neem over van me.
2) ww. veroveren. Fosi den ingrisman ben abi Sranan, ma dan den bakra teki a kondre abra. Vroeger was Suriname in bezit van de Engelsen, maar toen veroverden de Nederlanders het land.
teki diafutu snel weggaan. Zie trefwoord: teki diafutu.
teki dopu zich laten dopen. Zie trefwoord: teki dopu.
teki faya vlam vatten. Zie trefwoord: teki faya.
teki pasi weggaan. Zie trefwoord: teki pasi.
teki pikin waran verwarmen. Zie trefwoord: teki pikin waran.
teki prati bijbetrokken in iets, deel uitmaken van iets. Zie trefwoord: teki prati.
teki refrensi wreken. Zie trefwoord: teki refrensi.
teki skoro onderwijs genieten. Zie trefwoord: teki skoro.
teki spoiti injectie krijgen. Zie trefwoord: teki spoiti.
teki wan besroiti een beslissing nemen. Zie trefwoord: teki wan besroiti.
teki wan koiri een wandeling maken. Zie trefwoord: teki wan koiri.
telo znw. gebakken cassave.
temre 1) ww. uit hout iets vervaardigen, timmeren. Mi o temre wan bangi poti na sei oso. Ik zal een (houten) bank maken en naast het huis zetten.
2) ww. hammeren. Heri bakadina birman ben temre sani ini a oso fu en. De hele middag was buurman bezig te hammeren in zijn huis. Michael lobi temre tapu a tafra te wi e singi. Michael houd ervan om op de tafel te hammeren als we zingen.
temreman1 znw. timmerman. Odo: Temreman oso no abi bangi. Spreekwoord: Je vindt geen bank in het huis van de timmerman (d.w.z. je eigen zaken verwaarlozen).
temreman2 znw. verzamelnaam voor verschillende specht-, klimvogel- en muisspechtsoorten. (Dendrocolaptidae) ; (Picidae).
ten znw. tijd. Tide mi no abi ten fu kon na yu. Vandaag heb ik geen tijd om bij jou te komen.
ala ten bw. altijd; voortdurend. Fa a e kon dati ala ten yu e kon lati na wroko? Hoe komt het dat je altijd laat aan het werk komt? ant: noiti. Zie: têgo.
iniwan ten bw. op elk moment. Luku bun! A baas kan kon iniwan ten. Kijk uit! De baas kan op elk moment komen
ten na ten gezegde. al lang.
wan ten bw. eens, op een keer. Wan ten wi o miti baka. Eens zullen we elkaar weer ontmoeten.
tenti znw. tent, afdak. Fu a friyaridei den bow wan tenti ini a dyari fu den sma kan dansi. Voor het verjaardagsfeest bouwden ze op het erf een tent waarin men kon dansen. Zie: afdaki; kampu.
-tenti achterv. een achtervoegsel bij tweecijferige getallen die op nul eindigen (b.v. 20, 30, enz.) behalve tien.
tentiboto znw. een overdekte boot.
tepatu znw. theepot, ketel. syn: ketre.
teptep znw. eenvoudige slipper met houten zool die van boven van een rubberen band is voorzien. (de naam komt van het geluid die ze maken als men loopt). syn: klompu. Morph.: redup.
tere znw. staart. Mi no e tyari no wan tere na mi baka. Ik neem niemand met me mee (lett: ik neem geen staart achter me). A tori disi abi wan tere. Dit verhaal heeft een staartje (d.w.z. dit verhaal is nog niet ten einde).
abi tere gezegde. gevolgen hebben. Mi no e fertrow a tori disi. A mus abi wan tere. Ik vertrouw deze zaak niet. Het zal wel gevolgen hebben.
pisi na en tere gezegde. iemand uitschelden. syn: kosi1; sanga-banga.
teri 1) ww. tellen, optellen, neertellen. Teri omeni eksi de ini a manki. Tel hoeveel eieren er in de mand zitten. Di a wrokoman go fu go teki en pai, a baas teri aititenti dusun golu gi en. Toen de arbeider ging om te ontvangen, telde de baas tachtigduizend gulden voor hem neer.
2) ww. gelden, van belang zijn. Den man disi e du leki a wèt no e teri gi den. Deze mannen doen alsof de wet niet voor hen geld. A no abi trobi efu yu gudu, san e teri na efu yu gesontu nomo. Het maak niet uit of je rijk bent, wat belangrijk is, is of je gezond bent.
3) ww. achten, waarderen, respecteren. Wan pikin man leki mi no e teri gi den bigidagu dati. Een kleine man als ik wordt niet gerespecteerd door die rijkelui. Tra pikin kan teki wan eksempre na a boi disi, fa a e teri bigisma. Andere kinderen kunnen het voorbeeld van deze jongen volgen hoe hij ouderen met eerbied behandeld.
teri luku idioom. berekenen, nagaan, natellen, uitrekenen. Fosi yu bow wan oso, yu mus teri luku efu a moni fu yu sari. Voordat je een huis bouwt moet je berekenen of je genoeg geld hebt. Teri luku gi mi efu a pikinmoni san a sneisi gi mi bun. Tel voor me na als het kleingeld klopt dat de chinees mij gegeven heeft.
tesi1 1) ww. proeven, smaken. Tesi en fu si efu a abi sukru. Proef het om te zien of het zoet genoeg is.
2) znw. smaak. A nyanyan abi wan switi tesi tide. Het eten heeft een lekkere smaak vandaag.
tesi2 1) znw. beproeving. A siki san mi ben siki ben de wan hebi tesi. Die ziekte van me was een zware beproeving. Zie: problema; trobi.
2) ww. verleiden, verlokken, op de proef stellen. Didibri tesi Yesus fotenti dei langa. De duivel heeft Jezus veertig dagen lang beproeft.
poti ... na tesi gezegde. iemand op de proef stellen. Mi Gado, mi Masra, luku. Agen den kon poti mi na tesi. Mijn God, mijn Heer, kijk eens aan. Ze hebben me weer op de proef gesteld. syn: tyari ... kon na tesi.
tide bw. vandaag. Zie: esde; tamara.
tide aiti dei gezegde. vandaag over een week.
tide neti znw. vanavond, vannacht. syn: dineti.
tidetide znw. gifkikker. Phyllobates trivittatus (Dendrobatidae).
tif'ati Zie trefwoord: tifi-ati. znw. kiespijn, tandpijn.
tifi 1) znw. tand, kies. spec: fes'tifi; bakatifi; aitifi; ukutifi; matatifi.
2) znw. kunstgebit. Te neti te mi granm'ma e go sribi, a e puru en tifi poti ini wan grasi nanga watra. 's Avonds als mijn oma naar bed gaat zet ze haar kunstgebit af en doet het in een glas water.
broko tifi znw. gebroken tand of kies.
kaw tifi gezegde. iemand op zijn nummer zetten. A boi ben denki fu bruya mi. Ne mi no kaw tifi gi en fu tu sensi. De jongen dacht me te misleiden. Toen heb ik hem niet weinig op zijn nummer gezet.
kaw ... tifi ww. tandenknarsen.
piri ... tifi ww. lachen. Heri dei a pikin disi e waka e piri en tifi. De hele dag loopt dit kind te lachen. syn: lafu. Zie: pir'tifi.
piri ... tifi ww. grijnzen. Di a keskesi go didon ini a olo, a piri en tifi. Toen de aap in de kuil ging liggen, grijnsde hij.
pori tifi znw. rotte tand of kies.
tifi-ati znw. kiespijn, tandpijn. Var.: tif'ati.
tifidatra znw. tandarts.
tigri1 1) znw. jaguar, amerikaanse leeuw. Panthera onca (Felidae). Ook bekend als penitigri.
2) znw. poema, amerikaanse leeuw. Puma concolor (Felidae). Ook bekend als reditigri.
tigri2 ww. kittelen.
tigri-aka znw. sierkuifarend. Spizaetus ornatus (Accipitridae).
tigrikati znw. ocelot. Leopardus pardalis (Felidae). Ook bekend als hei-tigrikati. gen: tigri1.
tigriman znw. mannetjes zangvogel in zijn tweede ontwikkelingsfase. Zie: yong'man; repman.
tigriwinti znw. een bosgeest behorend tot de kromantigeesten die zich manifesteert als een tijger. syn: dyebri.
tiki 1) znw. stok, staak. Zie: taki3.
2) ww. iemand met een stok zwepen. Efu un no sidon pi, mama o kon tiki unu. Als jullie niet rustig zitten, zal mama jullie met een stok komen zwepen.
tikotiko znw. hik. Tikotiko hori en wan langa pisten kba. Hij heeft al voor lange tijd de hik.
tin telw. tien. Zie: Zie tabel onder: nomru.
tingatinga ww. sukkelen, moeizaam zonder haast lopen. A no oma mi si e tingatinga kon drape? Is het niet oma die ik daar moeizaam zie aankomen? Morph.: redup.
tingi 1) ww. stinken, stinken, laten stinken. A dede alata ben tingi a heri oso. De dode rat liet het hele huis stinken.
2) znw. stank. Mi no man nanga a tingi fu den dot'wagi. Ik kan niet tegen de stank van de vuilniswagens.
3) bnw. stinkend. Furu sma no lobi kweki bokoboko bika den feni tak' na wan tingi meti. Veel mensen kweken niet graag bokken omdat men vind dat het een stinkend dier is.
tingifowru znw. verzamelnaam voor verschillende giersoorten. (Cathartidae). Er zijn verschillende giersoorten in Suriname, m.n. de koningsgier, of granman-tingifowru, de zwarte gier, of blaka-ede tingifowru, de roodkopgier, of redi-ede tingifowru, en de grote- en kleine-geelkopgier, of geri-ede tingifowru. Spelling variation: ting'fowru
tingifowru-aka znw. geelkopcaracara. Milvago chimachima (Falconidae).
tinkoko znw. stelt.
tin-na-aiti telw. achttien. Spelling variation: tina-aiti
tin-na-dri telw. dertien. Spelling variation: tinadri
tin-na-feifi telw. vijftien. Spelling variation: tinafeifi
tin-na-fo telw. veertien. Spelling variation: tinafo
tin-na-neigi telw. negentien. Spelling variation: tinaneigi
tin-na-seibi telw. zeventien. Spelling variation: tinaseibi
tin-na-siksi telw. zestien. Spelling variation: tinasiksi
tinpasi znw. kruispunt. Zie: uku1.
tiri1 1) bw. rustig. A boi disi no lobi taki. A lobi fu sidon tiri na wan sei. Deze jongen houdt niet van praten. Hij zit liever rustig aan de kant. Zie: dyugudyugu; opo-opo.
2) bnw. stil. A birti fu mi tiri. Sma no e meki dyugudyugu dape. De buurt waar ik woon is rustig. Men maakt geen kabal daar.
tan tiri ww. stil blijven, zwijgen, stilstaan (van een uurwerk). A m'ma bari den pikin fu den tan tiri fu a kan yere san den e taki na radio. De moeder zei aan de kinderen om stil te blijven zodat ze kon horen wat er door de radio omgeroepen werd. Efu yu no gi a oloisi keti, a o tan tiri. Als je de klok niet opwind, zal hij stilstaan.
tiri2 1) ww. besturen, regeren, leiden. Den man di mus tiri a kondre now, kisi wan hebi wroko na den tapu. De mensen die het land nu moeten besturen, hebben een zware taak op zich genomen. Zie: rigeri.
2) znw. bewind, regering. A tiri fu Sranan de na anu fu Nieuw Front. Het besturen van Suriname is in handen van het Nieuw Front. Fosi 1975 Sranankondre ben de ondro a tiri fu Holland. Voor 1975 was Suriname onder het bewind van Nederland. Zie: lanti.
tiriman znw. leider.
titei 1) znw. touw, draad, snaar.
2) znw. liaan. (wisselvorm van busititei).
3) znw. spier, pees. Fa mi waka so fara esde, dan ala den titei fu mi futu kon span. Doordat ik gisteren zo ver heb gelopen, zijn al de spieren in mijn voeten gespannen.
titei dyompo gezegde. spierverrekking. Di mi misi fu skopu a bal, a titei fu mi bowtu kon dyompo. Toen ik gemist heb de bal te schoppen, heb ik een spierverrekking aan mijn dijbeen opgelopen.
hari ... neki titei gezegde. schreeuwen. Yu no abi fu hari yu neki titei nanga a boi. A no e go arki yu. Je hoeft niet tot de jongen te schreeuwen, want hij gaat toch niet naar je luisteren.
4) znw. bloedvat. (wisselvorm van brudutitei).
5) gezegde. winnen. Yu no man titei mi nanga swen. Mi na owru swenman. Je zal me niet kunnen winnen met zwemmen, want ik heb vroeger veel gezwommen. Gebruik: meer gebruikt door jonge mensen. syn: fon; wini.
titeisneki znw. slangsoort. Oxybelis soorten/species (Colubridae).
tnapu ww. staan. Teki wan sturu gi mi. Mi no man tnapu moro. Haal een stoel voor me. Ik kan niet langer staan. ant: sidon. Var.: knapu; snapu. Spelling variation: tanapu
opo tnapu ww. opstaan. Ala sma mus opo tnapu te President kon ini a kamra. Iedereen moet opstaan wanneer de President de kamer binnenkomt.
opo ... tnapu ww. rechtop zetten. Opo a banabon tnapu, kraka en, dan yu e poti doti gi en. Zet de bananeboom recht op, zet een stut ervoor en doe er wat aarde omheen.
tobo znw. tobbe.
todo znw. kikker, pad. O. Salienta. A switi no todo. Gezegde: Het is erg lekker! syn: dyompometi.
todobere1 znw. kikkervisje. Orde Salienta.
tododyaki znw. paradoxale kikker. Pseudis paradoxa (Pseudidae).
todoprasoro znw. paddestoel. (Fungi-families).
todosneki znw. slangsoort. Xenodon soorten/species (Colubridae).
tofru ww. toveren, goochelen. Zie: bonu.
tofruman znw. tovenaar, goochelaar.
tofruwroko znw. toverij, zwarte magie. Zie: mapokro.
tog Zie trefwoord: toku. bw. toch.
toitoi znw. penis. syn: pipi; toli. Morph.: redup.
toko znw. ruzie. Birfrow abi wan toko nanga mi. Buurvrouw heeft ruzie met me. syn: trobi.
psa wan toko gezegde. ruzie maken. Mi mama nanga mi papa psa wan toko tide mamanten. Mijn ouders hebben vanmorgen ruzie gemaakt. syn: meki trobi.
tokotoko 1) znw. modder, klei. Nanga tokotoko den ingi e meki den prapi. De indianen maken hun kruiken van klei. Morph.: redup.
2) bnw. modderig. A pasi tokotoko fa a alen kon. De straat is modderig vanwege de regen.
3) ww. bemodderen, modderig maken. Efu den no figi den futu fosi den kon in'sei, den o tokotoko a oso. Als ze hun voeten niet vegen voordat ze binnenkomen, zullen ze het huis bemodderen.
toku bw. toch. Mi gi yu mi karta fu go na a kino, ma toku yu no go. Ik heb je mijn kaart gegeven om naar de bioscoop te gaan, maar je bent toch niet gegaan. Var.: tog. Van: NL. Etym.: toch .
toli znw. penis. syn: pipi; toitoi.
tomati znw. tomaat. Lycopersicon esculentum (Solanaceae).
tompu znw. stomp (van een boom). Kapu a bon trowe, ma un mu libi a tompu. Hak de boom om, maar laat de stomp staan. Var.: stompu.
tongo 1) znw. tong.
gi tongo gezegde. ontzettend hard huilen of schreeuwen. A baby fu yu no e meki spotu. A e gi tongo te angri e kiri en. Die baby van jou grapt niet. Hij huilt ontzettend hard als hij honger heeft. syn: krei; bari krei.
naki en tongo gezegde. smakken (de lippen of tong).
2) znw. taal.
3) ww. tong zoenen, Franse kus.
tonki znw. driftol.
tonton1 znw. knoedel gemaakt van geraspte groene banaan.
tonton2 Zie trefwoord: edetonton. znw. hersens.
tori 1) znw. verhaal, vertelling. Van: Eng. Etym.: story .
gi ... tori gezegde. verhalen vertellen. Granmama gi den pikin tori fa a ben de fosten. Grootmoeder vertelde de kinderen verhaaltjes van vroeger.
gi ... tori gezegde. iemand op zijn nummer zetten (de mond snoeren). Di a man ben wani du ferferi, a frow gi en tori. Toen de man lastig wilde doen, heeft de vrouw hem op zijn nummer gezet. syn: poti ... tapu en presi; tapu ... mofo.
n'e gi tori gezegde. goed (lett: geeft geen verhaal). syn: bun.
n'e gi tori gezegde. niet met zich laten spotten. Mi p'pa tranga. A n'e gi tori, yèrè! Mijn vader is sterk. Hij laat niet met zich spotten!
2) znw. geval, situatie, aangelegenheid, kwestie. Na begi wawan kan yepi ini a tori disi. Alleen gebed kan in deze situatie helpen.
koti a tori gezegde. een verhaal of gesprek beëindigen. Di a sani kon dyugudyugu, Waldi koti a tori. Toen de situatie uit de hand liep, beëindigde Waldi het gesprek. syn: kiri a tori.
3) ww. verraden. Domri ferteri unu fa Yudas tori Yesus. De dominee vertelde ons hoe Judas Jezus heeft verraden. syn: seri.
toriman znw. verrader, verklikker.
toti Zie trefwoord: totitoti.
totitoti bnw. heel klein. Morph.: redup. Zie: pikin1. Var.: toti.
tra 1) bnw. andere. Pe yu poti den tra bruku fu mi? Waar heb je de andere broeken van mij neergelegd?
wan tra bnw. een andere. Tya wan tra grasi nanga watra kon. Breng een ander glas water.
2) bnw. volgend. A oto fu mi no kon nanga a boto disi, ma a o kon nanga a tra boto. Mijn auto is niet met deze boot gekomen, maar het komt met de volgende boot.
tra dei onlangs, laatst. Zie trefwoord: tra dei.
tra esde eergisteren. Zie trefwoord: tra esde.
tra fasi op een andere manier, anders. Zie trefwoord: tra fasi.
tra leisi volgende keer. Zie trefwoord: tra leisi.
tra sei andere kant. Zie trefwoord: tra sei.
tra tamara overmorgen. Zie trefwoord: tra tamara.
tra wiki volgend week. Zie trefwoord: tra wiki.
tranga 1) bnw. sterk, stevig. Suma no tranga mus koni. Wie niet sterk is moet slim zijn. Isri tranga, ma watra e frustu en. Ijzer is sterk, maar water laat het roesten. Den Zundapp brom na tranga brom yere. Luku omeni langa mi abi di fu mi. Zundapp bromfietsen zijn sterk hoor. Kijk hoe lang ik die van mij heb. ant: swaki. Zie: steifi.
2) bnw. hard, taai. A brede tranga. Het brood is hard. A meti tranga. Het vlees is taai. ant: safu.
3) bnw. moeilijk of tegenvallend. Un psa wan tranga ten. Wij hebben een moeilijke tijd achter de rug. A son tranga tide. De zon is fel vandaag. A siki e gi tranga korsu. Deze ziekte geeft hoge koorts.
4) bw. hard (met veel kracht), snel, vlug. Den boi e rei tumsi tranga. De jongens rijden te hard. A winti wai so tranga taki a trowe den bon. De wind waaide zo hard dat het bomen omverduwde. ant: safri. Zie: esi.
5) bw. hard, stevig. A batra tapu tranga. Mi no man opo en. De fles is hard dicht geschroefd. Ik kan hem niet openmaken. A postu fasi tranga ini a doti. Wi o abi fu diki en puru. De post zit stevig vast in het zand. We zullen hem moeten uitgraven.
6) bw. hard, luid. A bari tranga di a masi en futu. Hij schreeuwde luid toen hij zijn voet bezeerde.
7) ww. verharden (alleen in combinatie met ati en yesi). A ben taigi mi kba, ma mi ben tranga mi yesi. Hij had me al gewaarschuwd, maar ik heb niet willen luisteren (lett: ik heb mijn oor verhard).
tranga wiwiri haar dat moeilijk te kammen is. Zie trefwoord: tranga wiwiri.
trangabaka znw. Var.: trangabaka-sneki. 1) slangsoort. Pseustes poecilonotus (Colubridae). Ook bekend als brokobaka.
2) znw. slangsoort. Pseustes sulphureus (Colubridae).
trangabaka-sneki Zie trefwoord: trangabaka. znw.
trangabere znw. moeilijke stoelgang, harde ontlasting. Efu yu e swari a sakasaka fu a awara, a o gi yu trangabere. Als je de vezels van de awara slikt, zul je een moeilijke stoelgang krijgen. Mi bere tranga. Ik heb een moeilijke stoelgang.
tranga-ede bw. koppig. Yu ede tranga! Je bent koppig! syn: trangayesi.
trangatranga 1) bnw. half zacht, een beetje hard. Mi no lobi nyan manya te den kon papa. Den mu trangatranga ete. Ik houd niet ervan om manjes te eten als ze zacht zijn geworden. Ze moeten nog een beetje hard zijn.
2) bw. dringend, ernstig, luidkeels, doordringend. Den pikin begi Gado trangatranga fu meki den m'ma kon betre baka. De kinderen baden ernstig tot God om hun moeder weer beter te laten worden. Di a p'pa luku en trangatranga, a boi kon ferstan tak' a mus tapu nanga a sani san a ben e du. Toen de vader hem doordringend aankeek, begreep de jongen dat hij moest ophouden met hetgeen hij deed. Meister warskow den boi trangatranga tak' den no mus feti na skoroprasi. De meester waarschuwde de jongens ernstig dat ze niet op het schoolerf moesten vechten. Morph.: redup.
trangayesi 1) bnw. koppig, hardhorend, ongehoorzaam. A boi disi trangayesi. A no e arki san bigisma e taigi en. Deze jongen is koppig. Hij luistert niet naar volwassenen.
2) znw. ongehoorzaamheid, koppigheid. A trangayesi fu a boi kon moro mofo. A mus kisi wan bun fonfon meki en ferstan kon ini en ede. De koppigheid van deze jongen loopt nu de spuigaten uit. Hij moet een stevig pakslag krijgen om hem tot bezinning te brengen.
tranga ... yesi ww. ongehoorzaam of koppig blijven, niet willen luisteren. Den bari en someni leisi, ma a ben tranga en yesi. A no ben wani arki. Ze hebben hem zo vaak gewaarschuwd, maar hij bleef ongehoorzaam. Hij wilde niet luisteren.
trap'trapu 1) ww. vertrappen. Ini a bigi dyugudyugu den sma trap'trapu a boi di fadon. In de grote oproer vertrapten de mensen de jongen die gevallen was.
2) bnw. vertrapte. Di mi e kon na wroko mi feni wan trap'trapu dala. Op weg naar het werk vond ik een vertrapte dollar.
trapu1 1) znw. trap, trap, ladder.
2) ww. trappen, op iets stampen. A asi trapu tapu mi futu. Het paard trapte op mijn voet. Mi opo mi futu trapu a sneki na en ede. Ik hief mijn voet op en stampte op de kop van de slang.
trapu psa gezegde. op iemand trappen bij het passeren. Te yu e sidon na kino, den sma e trapu psa sondro fu taki pardon. Als je in de theater zit, trapt men op je bij het passeren zonder pardon te zeggen.
trapu2 znw. val. Mi no sabi suma e kon ini mi oso te mi no de, ma mi o seti wan trapu gi en. Ik weet niet wie in mijn huis komt als ik er niet ben, maar ik zal een val voor hem opzetten.
trarki znw. tralie.
sidon baka trarki gezegde. in de gevangenis zitten. Gebruik: van het Nederlands: achter de tralies zitten.
trasi znw. Javaanse specerij gemaakt van garnalen.
tratra bnw. andere, nog andere. A man disi go na Jamaica, Trinidad nanga tratra kondre ini a kontren. Deze man is naar Jamaica, Trinidad en nog andere landen in de regio gegaan.
trawan vnw. andere, de volgende. Yu krin a wan susu, san meki yu no krin a trawan? Je hebt de ene schoen schoongemaakt, waarom de andere niet?
trayari bw. volgend jaar. Zie: yari1.
trefu znw. spijsverbod, taboe.
tri znw. kleine gedroogde en gezoute visjes; vissoort. (Engraulidae, Clupeidae, Sciaenidae, Ariidae, Pimelodidae).
triki1 znw. list, streek. Ala sma sabi tak' Anansi lai triki. Iedereen weet dat Anansi vol streken zit.
triki2 ww. met een ijzer strijken.
triki-isri znw. strijkijzer. Spelling variation: trik'isri
trikiplanga znw. strijkplank.
tringi ww. aaneenrijgen. A pikin tringi den krara meki wan moi keti fu den. Het kind reeg de kralen aaneen tot een mooie ketting.
trobi 1) znw. ruzie, twist.
2) ww. plagen, storen, lastig vallen.
koti wan trobi gezegde. bemiddelen. Di den tu man fasi, den skowtu ben abi fu kon koti a trobi. Toen de mannen twistten, moest de politie komen bemiddelen.
no abi trobi gezegde. geen bezwaren hebben tegen, het maakt niets uit (geen verschil). Mi no abi trobi efu yu kon nanga wan tu sma. Ik heb er geen bezwaren tegen als je met een paar mensen komt. A: San yu wani, cola noso stroop? B: A no abi trobi. A: Wat wil je, cola of stroop? B: Het maakt me niets uit. Zie: span.
no abi trobi nanga gezegde. niets te maken hebben met iets of iemand. Mi no abi trobi nanga san John e taki. Mi e du san mi wani! Ik heb niets te maken met wat John zegt. Ik doe gewoon wat ik wil! syn: no abi bisi. Zie: span; bada.
trobiman znw. onruststoker, ruzie zoeker.
tromu 1) znw. blikken doos, trommel. Poti den kuku ini a tromu, noso moismoisi o nyan den. Zet de koekjes in de trommel, anders zullen de muizen ze opeten.
2) znw. lunchtrommel.
tron1 ww. worden. A tron datra. Hij is dokter geworden. Zie: kon.
tron2 znw. keer, maal. Efu yu e singi den singi tu tron wan dei, yu mus kon sabi den. Als je de liederen twee keer per dag zingt, moet je ze wel kennen. syn: leisi2.
trotro znw. moeder of vader van je overgrootouders. Zie: Zie tabel onder: famiriman.
trow 1) ww. trouwen, huwen. Son sma no wani trow. Den e seti libi nomo. Sommige mensen willen niet trouwen. Ze leven maar in concubinaat.
2) znw. huwelijk. Fu di a man waka gi en frow, a trow broko. Omdat de man overspel gepleegd heeft, is het huwelijk ontbonden.
3) bnw. getrouwd of gehuwd zijn. A frow disi e hori nanga wan trow man. Deze vrouw heeft een relatie met een getrouwde man.
trowdei znw. dag waarop men trouwt, trouwdag.
trowe ww. weggooien, wegsmijten. Di a kiri a alata, a trowe en na strati. Toen hij de rat gedood had, gooide hij hem op straat weg.
trowe bere miskraam. Zie trefwoord: lasi bere.
trowfesa znw. bruiloftsfeest.
trowfrow znw. echtgenote. syn: wefi; cpart: masra1. Zie: frow; uma.
trowkrosi znw. trouwkleren.
trowkuku znw. bruidstaart.
trowlibi znw. het leven binnen het huwelijk. Ini a ten disi furu sma no e lespeki a trowlibi. Den e go na bedi nanga suma den wani. In deze tijd zijn er weinigen die het huwelijksleven respecteren. Men heeft omgang met wie men wil.
trowmasra znw. bruidegom.
trowmisi znw. bruid.
trow-oso znw. bruiloft.
trowstu 1) ww. troosten. Sonleisi yu kan trowstu wan pikin nanga wan sukrusani. Soms kan je een kind troosten met een snoepje. Zie: kor'kori; boboi; dodoi.
2) znw. troost. Gado na mi trowstu. God is mijn troost.
trow-uma znw. getrouwde vrouw.
trow-wefi echtgenote. Zie trefwoord: wefi.
tru 1) bnw. waar, werkelijk. A tru tak' tamara un no abi fu kon na wroko? Is het waar dat we morgen niet aan het werk hoeven te komen?
2) znw. waarheid. Yu no bribi lei, yu no bribi tru. Gezegde: Gelooft het of niet. ant: lei.
tru sani znw. waarheid. Na wan tru sani a man taki. A no lei. Hij heeft de waarheid gesproken. Hij liegt niet.
trusu 1) ww. instoppen. A trusu en anu go ini en saka. Hij stopte zijn hand in zijn zak. Zie: sutu3.
2) ww. stoten, duwen. A winti trusu a boto go na mindri fu a liba. De wind duwde de boot naar het midden van de rivier. San trusu mi fu teki a wroko disi? Wat heeft mij er toe gedreven om dit werk aan te nemen?
trutru 1) bnw. echt. Tyari en kon meki den man si efu na trutru gowtu. Neem het mee zodat men kan zien als het echt goud is.
2) bw. waarlijk. Mi taigi yu trutru, na en fufuru a sani. Ik zeg je waarlijk, hij heeft het gestolen. Morph.: redup.
tu1 telw. twee. Zie: Zie tabel onder: nomru.
ala tu telw. beide, alle twee (SN). A man nanga en frow kon inisei dan ala tu bigin krutu. De man en zijn vrouw kwamen binnen en beide begonnen ruzie te maken. A: Fa fu Hertoch nanga Ronald? B: Ala den tu sma dati gwe. A: Hoe gaat het met Hertoch en Ronald? B: Beide mensen zijn vertrokken.
tu2 bw. ook, eveneens. I mu yepi wroko tu. Jij moet ook helpen werken. Var.: owktu.
tudewroko znw. dinsdag. Zie: Zie tabel onder: wiki1.
tu-ede sneki znw. wormhagedis. Amphisbaena fuliginosa (Amphisbaendae). Ook bekend als krarasneki.
tuka ww. ontmoeten, tegenkomen. Di Ba Aleksi bo go na doro, a tuka nanga a popki. Toen Ba Aleksi de deur wilde openen, is hij met de pop in aanraking gekomen. Mi nanga Karl tuka esde let' fesi Kirpalani. Karl en ik kwamen elkaar vlak voor Kirpalani tegen. Zie: miti1.
tuma ww. slaan; met een vuist slaan. Zie: naki.
tumofo gon 1) znw. dubbelloops geweer.
2) gezegde. iemand die spreekt met gespleten tong. A man disi na wan tumofo gon. Deze man spreekt met gespleten tong.
tumsi bw. te veel, overdrijven, zeer. Yu e meki en tumsi. Je overdrijft. A e nyan tumsi furu. Hij eet te veel. Disi tumsi baya. Dit is te veel. Var.: tumusi.
tumusi Zie trefwoord: tumsi.
tutenti telw. twintig. Zie: Zie tabel onder: nomru. Var.: twenti.
tutu 1) ww. hoorn (van een dier). Odo: Gado sabi fu sanede a no gi asi tutu. Spreekwoord: Geef nooit een aap een scheermes in handen. (lett: God weet waarom hij het paard geen hoorns heeft gegeven.)
2) znw. trompet. A boi e weri mi ede. Heri dei a e bro a tutu. De jongen bezorgt me hoofdpijn. Hij blaast de hele dag op de trompet.
3) znw. toeter, claxon (van een auto).
twarfu telw. twaalf.
twatwa znw. zwarte bisschop, dikbekzaadkraker (zeer geliefd als zangvogel). Oryzoborus crassirostris (Emberizidae).
twenti telw. twintig. (wisselvorm van tutenti).
tya Zie trefwoord: tyari. ww. (iets) terugbrengen.
tyapu 1) znw. tjap, plat houweel. Gebruik: een landbouw gereedschap.
2) ww. gebruiken van een tjap. Luku fa Anansi e tyapu a sei strati. Kijk hoe Anansi het trottoir tjapt (d.w.z. de zijkant van de straat schoonmaakt met een tjap)
tyari 1) ww. dragen. Mi wawan no man tyari den hebi dosu disi. Ik kan deze zware dozen niet alleen dragen. Zie: syow1; opo3. Var.: tya.
tyari ... go ww. meenemen. Satra mi o tyari den pikin go luku kino. Zaterdag zal ik de kinderen naar de bioscoop meenemen.
tyari ... gwe ww. wegbrengen. I kan tyari ala a samasama disi gwe, yèrè! Je kunt al deze rommel wegbrengen, hoor!
tyari ... kon ww. meebrengen. Tide bakadina mi sa tyari den buku kon gi yu. Vanmiddag zal ik de boeken voor je meebrengen.
tyari ... kon baka ww. (iets) terugbrengen. Oten yu de fu tyari mi blaka tas kon baka gi mi? Wanneer ben je van plan m'n zwarte tas voor me terug te brengen?
2) ww. verdragen, lijden. Mi skin no man tyari a pen moro. Ik kan de pijn niet meer verdragen.
tyari ... kon na tesi iemand op de proef stellen. Zie trefwoord: poti ... na tesi.
tyari ... nen iemands naam dragen. Zie trefwoord: tyari ... nen.
tyari fatu gezellig, lollig. Zie trefwoord: tyari fatu.
tyari go lasi verkwisten, vermorsen. Zie trefwoord: tyari go lasi.
tyari kon na krin openbaar maken, onthullen, aan het licht brengen. Zie trefwoord: tyari kon na krin.
tyari nen zondebok, schuld dragen. Zie trefwoord: tyari nen.
tyari powa sterk zijn. Zie trefwoord: tyari powa.
tyari wan pai een offer brengen. Zie trefwoord: tyari wan pai.
tyari yari ouder zijn dan men denkt. Zie trefwoord: tyari yari.
tyasneti znw. werpnet (om vis te vangen).
tyatyari znw. opgerolde doek dat als stootkussen dient bij het dragen van vracht op het hoofd.
tyawa 1) znw. muntstuk van vijfentwintig cent, kwartje. syn: kwartyi. Zie: Zie tabel onder: moni.
2) znw. geldsbedrag oorspronkelijk ter waarde van vijfentwintig cent; nu ook vijfentwintig gulden, en zelfs vijfentwintig duizend gulden.
tye tw. uitroep van medelijden, ach! Var.: ke.
tye pôti uitroep van medelijden. Zie trefwoord: pôti : tye pôti.
tyen znw. suikerriet. Saccharum officinarum (Gramineae). Spelling variation: ken
tyepi 1) znw. inkeping, kerf. Yu no e pristeri sma sani ini wan kopi san abi wan tyepi. Je biedt mensen geen dingen aan in een kopje dat een inkeping heeft.
2) ww. inkepen; inkepen, van kepen voorzien. Efu yu naki den kopi so te yu e wasi den, yu o tyepi den. Als je de kopjes zo slaat bij het wassen, zal je ze van kepen voorzien.
3) bnw. gek, krankzinnig. Den tyepi sma e tan na LPI. De krankzinigen blijven in LPI. Spelling variation: kepi
tyep'tyepi bnw. met veel insnijdingen of inkepingen. Morph.: redup.
tyerfi ww. kerven, inkerven. A tyerfi a skorobangi nanga wan nefi. Hij kerfde de schoolbank met een mes. Spelling variation: kerfi
tyok-mi-nek 1) bnw. tot de keel geknoopt.
2) znw. een kleding stuk dat tot de keel geknoopt is (het kan een overhemd, blouse of japon zijn).
tyokro ww. wurgen, onder de arm klemmen, om de nek grijpen. A fufuruman tyokro a man kiri. De dief heeft de man gewurgd. Var.: yokro; yoko.
tyopu ww. pikken, tjoppen (Sur.). Luku fa den fowru e tyopu den bromki fu mi. Kijk hoe de kippen de bloemen van me pikken.
tyotyofowru znw. huiswinterkoning. Troglodytes aedon (Troglodytidae). Ook bekend als gadofowru of gadotyo.
tyubun tw. intensiteit van plonzen. A fadon tyubun ini a watra. Hij viel met een plons in het water.
tyuku znw. steekpenning. Efu yu wani fu den yepi yu es'esi dan yu mu pai den wan tyuku. Als je snel geholpen wil worden moet je steekpenning betalen. Zie: bakafinga.
tyukutyuku ww. de mond spoelen. Awinsi yu no abi ten fu wasi yu mofo, yu kan tyukutyuku en. Ook al heb je de tijd niet om je tanden te poetsen, kan je je mond spoelen.
tyuri znw. zuigend of smakkend geluid dat irritatie, afkeuring of verachting uitdrukt. No tyari yu tyuri kon dya! Breng je afkeuring niet naar hier! Var.: tyurun.
tyurun Zie trefwoord: tyuri. znw. zuigend of smakkend geluid dat irritatie, afkeuring of verachting uitdrukt.
Copyright © 2003