S - s

Sa1 titel. mevrouw, zus, zuster. Gebruik: titel die o.a. in volksverhalen wordt gebruikt. Zie: Ba1; Ma1; Pa; Tata; Zie tabel onder: famiriman.
sa2 hulpww. duidt de toekomende tijd aan (met een onzekerheid); zullen. Efu a no kon tide, dan a sa kon tamara. Als hij vandaag niet komt, dan zal hij morgen komen. Zie: o1.
sa3 1) ww. zagen (hout of metaal).
2) znw. zaag.
sabadei znw. sabbat.
sabaku znw. naam voor verschillende kleine witte reigersoorten. Egretta alba, Egretta thula, Bubulcus ibis (Ardeidae).
sabana 1) znw. savanne.
2) znw. het wordt soms gebruikt als eufemisme voor het graf, de eeuwige jachtvelden.
sabanadia znw. strandhert, savannehert. Odocoileus virginianus (Cervidae).
sabanasekrepatu znw. savanneschildpad. Chelonoidis carbonaria (Testudinidae). Ook bekend als redifutu sekrepatu.
sabi 1) ww. weten, kennen. Mi no sabi fa yu e meki boyo. Ik weet niet hoe je boyo maakt. Den sma dati sabi a busi. Noiti den lasi pasi. Die mensen kennen het bos. Ze zijn nooit verdwaald.
2) znw. kennis, wetenschap, wijsheid.
sabiman znw. geleerde, expert.
sabiso bnw. eigenwijs, betweterig. A man disi sabiso, yèrè. A e denki tak' a sabi ala sani moro bun moro trawan. Deze man is betweterig, hoor. Hij denkt dat hij alles beter weet dan anderen.
safri 1) bw. zachtjes, rustig, stilletjes (m.b.t. geluid). A e bro safri tapu a tutu. Hij blaast zachtjes op zijn hoorn. Den pikin e sribi. Waka safri kon na inisei. De kinderen slapen. Kom zachtjes binnen. ant: tranga.
2) bw. rustig, stil (m.b.t. beweging). A pikin e sidon safri tapu en m'ma bowtu. Het kind zit rustig op zijn moeders schoot. A winti e wai safri dineti. De wind waait zachtjes vanavond. Zie: tiri1. Var.: saf'safri.
3) bw. langzaam. Te yu e rei psa wan skoro, yu mu rei safri. Als je een school voorbij rijdt, moet je langzaam rijden. ant: tranga; es'esi.
safri nanga gezegde. voorzichtig of zuinig met iets zijn. Safri nanga a sukru. A no de fu feni. Wees zuinig met de suiker. Het is schaars. Safri nanga a tafra. Den futu fu en no bun. Voorzichtig met de tafel. De poten ervan zijn niet goed.
safri-ati 1) znw. zachtmoedigheid, mildheid. Wan sma di e taki tak' a sabi Gado, mus sori trutru safri-ati na ala sma. Iemand die beweert God te kennen, moet ware zachtmoedigheid tonen aan alle mensen. syn: safrifasi.
2) bnw. zachtmoedig. Yu e si den leki safri-ati sma, ma no suku den nanga trobi. Den sabi feti! Je ziet ze als fb{zachtmoedige mensen, maar zoek ze niet met ruzie. Ze weten te vechten!}
safrifasi znw. zachtmoedigheid, mildheid.
safrisafri bw. heel langzaam, langzamerhand, geleidelijk. Fa a winti e wai so tranga meki safrisafri mi ben go na fesi. Omdat de wind zo hard woei, kwam ik maar heel langzaam vooruit. Safrisafri a kondre e go na fesi. Het land gaat geleidelijk vooruit. ant: es'esi. Var.: saf'safri.
saf'safri 1) bw. heel rustig of zachtjes (het is sterker dan safri). Taki a sani saf'safri meki no wan tra sma no yere. Zeg het heel stilletjes zodat niemand anders het hoort.
2) bw. rustig, stil (m.b.t. beweging). variant van safri.
3) bw. heel langzaam, langzamerhand, geleidelijk. variant van safrisafri.
safu 1) bw. zacht. Poti a broinbontyi ini watra meki a kon safu. Zet de bruine bonen in water, zodat ze zacht kunnen worden. ant: tranga. Zie: safri.
2) ww. zacht maken, zacht worden. Te yu e bori a meti, a e safu. Als je het vlees kookt, wordt het zacht. Yu mu safu den broinbontyi fosi, noso yu mu bori den langa. Je moet de bruine bonen eerst zacht maken, anders moet je ze lang koken.
safu wiwiri haar dat niet moeilijk te kammen is. Zie trefwoord: safu wiwiri.
safu-ati znw, bw. barmhartig, teder, mild. Wan mama e kweki den pikin nanga wan safu ati. Een moeder voedt haar kinderen met een liefdevol hart op. Wan mama ati safu gi en pikin. Een moeder koestert haar kinderen. ant: tranga-ati.
saguwenke znw. zijde-aap, roodhandtamarin. Saguinus midas (Callitrichidae). Zie: monki.
sai ww. zaaien. Na Wageningen den e sai aleisi nanga wan plane. In Wageningen zaaien ze rijst met een vliegtuig. Zie: prani.
saka1 1) znw. zak (van papier, plastiek of stof).
2) znw. zak, broekzak.
saka2 1) ww. zakken, naar beneden komen of gaan, zinken. Di a alen bigin kon, mi saka kmopo fu a bon. Toen het begon te regenen, zakte ik uit de boom. A boto kanti, dan a saka go ondro a watra. De boot kantelde om en zonk. Saka! Zak!
2) ww. dalen, landen (vliegtuig). A plane no ben man saka bika a dow ben deki na loktu. Het vliegtuig kon niet landen omdat de lucht erg mistig was.
3) ww. afstappen, uitstappen. Mi saka fu a bus na CHM. Ik stapte uit de bus bij CHM.
4) ww. laten afstappen, laten uitstappen. A syèf saka mi na a broki. De chauffeur liet me bij de brug uitstappen. syn: poti.
5) ww. neerleggen, omlaaglaten. Mi saka a dosu na gron. Ik heb de doos op de vloer neergezet.
6) ww. verminderen, minder worden van intensiteit. A ber'ati saka. Mijn buikpijn is over. A korsu e saka. De koorts vermindert.
7) ww. verminderen. Te a merki bigin opo kuku, dan yu mu saka a faya. Wanneer de melk begint te koken, moet je het vuur verminderen. No taki so tranga! Saka yu sten pikinso. Praat niet zo hard! Praat wat zachter.
saka ensrefi ww. zichzelf vernederen. Yu mu saka yusrefi gi Masra. Je moet jezelf voor de Here vernederen. Zie: sakasaka.
saka ensrefi ww. zichzelf neerleggen bij. A no ben wani saka ensrefi na a besroiti. Hij wilde zichzelf niet bij het besluit neerleggen.
saka ... gi (wan sma) gezegde. iemand ervan langs geven. Fu di en ati ben e bron meki a kosi mi fu soso. Ma mi saka baka gi en. Omdat hij boos was schold hij me zonder reden uit. Maar ik gaf hem weer van langs.
saka ... ai ww. de ogen neerslaan. Te yu e taki nanga wan sma, yu no mu saka yu ai. Als je tot iemand praat moet je je ogen niet neerslaan.
saka en skafu kalmeren, tot bedaren brengen. Zie trefwoord: saka en skafu.
saka ensrefi 1) zichzelf vernederen.
2) zichzelf neerleggen bij. Zie trefwoord: saka ensrefi.
saka kindi ww. knielen, neerknielen. Yu a no Gado tak' mi mu saka kindi gi yu! Jij bent geen God dat ik voor je moet neerknielen! Zie: kindi.
saka-anyisa znw. zakdoek.
sakafasi 1) znw. respect, nederigheid, onderdanigheid. Te yu go na fesi krutubakra, yu mus taki nanga sakafasi. Als je voor de rechter staat, moet je met respect praten. ant: bigimemre; heimemre; bigifasi.
2) bnw. nederig.
abi sakafasi ww. nederig zijn. ant: abi heimemre.
sakapusu znw. een gammel voertuig. Gebruik: zo genoemd omdat je steeds moet uitstappen (saka) en duwen (pusu). Var.: sakatrusu.
sakasaka 1) znw. kruimels, afkrabsels. Te yu kwinsi a merki fu wan kronto, dan yu kan trowe a sakasaka gwe. Als je de melk van de kokosnoot uitgeperst hebt, kun je de pulp weggooien.
2) znw. scheldwoord: afkrabsel, nietsnut, ellendeling. Yu sakasaka yu! Jij afkrabsel! (of: Jij, lage vent!)
3) ww. vernederen. Fusanede un e sakasaka unsrefi so? Waarom vernederen jullie elkander zo?
4) bnw. laag. Yu na a moro sakasaka sma di mi sabi. Jij bent de laagste persoon die ik ooit heb gekend.
sakasneki znw. ratelslang. Crotalus durissus (Crotalidae).
sakatrusu Zie trefwoord: sakapusu. znw. een gammel voertuig.
sak'duku znw. zakdoek. Gebruik: wordt meer gebruikt door jongeren. syn: saka-anyisa.
saksi znw. zaagsel (meestal van hout).
salfu 1) ww. zalven; zalven (kerkelijk gebruik). Ini a owruten den profeiti ben salfu den man san Gado ben poti leki kownu fu Israelkondre. Vroeger zalfden de profeten de mannen die God als koning van Israel had aangesteld.
2) znw. geestelijke zalving of bekwaamheid om een bepaald geestelijk werk te verrichten.
sali1 znw. hemoglobinegehalte in het bloed. Esde di mi go na datra, a dyuku mi na mi finga fu luku efu mi sali bun. Gisteren toen ik naar de dokter ging, heeft hij me in mijn vinger gestoken om mijn hemoglobinegehalte te controleren.
samasama znw. spullen, rommel. Mi teki wan sisibi dan mi figi a heri samasama poti na dorosei. Ik pakte een bezem en veegde alle rommel de deur uit. Zie: bagasi; pototo; taitai.
sambo znw. iemand geboren uit een indiaan en een neger. Zie: dogla; malata.
san1 1) vragend.vnw. wat. San yu e kon du dyaso? Wat ben je hier komen doen?
2) bw. wat. Mi no sabi san a boi kon fu du. Ik weet niet wat de jongen is komen doen.
3) tw. uitroep van verbazing. San! Den pikin kmopo fruku tide na skoro. Wat! De kinderen zijn vandaag vroeg uit school gekomen.
san2 betrek.vnw. die. San na den sani san yu e du dape? Wat zijn de dingen die je daar uithaalt? Gebruik: meestal gebruiken de mensen di. syn: di.
san meki waarom. Zie trefwoord: san meki.
sanede 1) vragend.vnw. waarom. Sanede yu naki a dagu? Waarom sloeg je de hond? Zie: san meki. Var.: fu sanede.
2) bw. waarom. A boi no taigi mi fu sanede a naki a dagu. De jongen heeft me niet gezegd waarom hij de hond heeft geslagen.
sanga-banga ww. iemand op zijn donder gegeven, uitschelden. Di mi kon si tak' den meki mi wakti fu soso sondro fu den yepi mi, mi sanga-banga den. Toen ik merkte dat ze me voor niemandal hadden laten wachten zonder me te helpen, heb ik ze van langs gegeven. syn: kosi1.
sani 1) znw. dingen, spullen. Pe yu poti den sani fu mi? Waar heb je mijn spullen gezet?
wan sani znw. iets. Mi fergiti fu libi wan sani gi a pikin. Ik ben vergeten iets voor het kind achter te laten.
2) ww. doen (regelen, maken, enz.). Mi tyari a wagi go na a monteur, ma a no man sani en gi mi. Ik bracht de wagen naar de monteur, maar hij kon 't niet voor me maken. Zie: meki.
santa bnw. heilig.
Santa Yeye znw. Heilige Geest.
santi 1) znw. zand.
2) bnw. zanderig. A oso santi. De vloer is zanderig.
3) ww. zanderig maken. Noiti den boi disi e figi den futu. Den e santi a heri foroisi. Deze jongens vegen hun voeten nooit. Ze maken de hele voorkamer zanderig.
sapakara znw. grote teju. Tupinambis nigropunctatus (Teiidae).
sarasara znw. verzamelnaam voor verschillende garnalesoorten. (O. Decapoda). Morph.: redup.
sargi bnw. zaliger, wijlen.
sari1 1) ww. medelijden hebben met. Mi e sari den siki sma. Ik heb medelijden met de zieken.
2) ww. spijten. A boi sari dat a naki en pikin brada. Het speet de jongen dat hij zijn broertje had geslagen. ant: breiti.
3) ww. treuren, bedroefd zijn. A boi ben sari di en p'pa dede. De jongen treurde om de dood van zijn vader.
4) bnw. droevig, verdrietig. Di un kon na wroko, un kisi a sari boskopu tak' wantu wrokoman kisi mankeri. Toen we aan het werk kwamen, kregen we het droevige bericht dat enkele medewerkers een ongeluk opgelopen hadden.
5) bw. verdrietig, droevig. Di a boi luku en mama so sari, a mama bigin krei. Toen de jongen zijn moeder zo verdrietig aankeek, begon ze te huilen.
6) znw. verdriet, leed. Baka di domri taki nanga a famiri, den fergiti ala sari èn den tapu nanga krei. Nadat de dominee tot de familie gesproken had, vergaten ze alle verdriet en hielden ze op met huilen.
sari2 bw. voldoende, genoeg. A nyanyan disi sari. Dit eten is genoeg. Awinsi a kon begi mi tapu en kindi, a no o sari gi mi. Ook al komt hij me op de knieën smeken, zal het niet genoeg voor me zijn. syn: nofo.
sari-ati bnw. medelijden. A man dati no abi sari-ati nanga no wan sma. Die man heeft met niemand medelijden. Zie: sari1. Spelling variation: sar'ati
sarki znw. verzamelnaam voor verschillende haaisoorten. (O. Selachii).
sasi ww. doorzoeken, rommelen in iets. Suma go sasi ini mi kros'kasi? Wie is in mijn klerenkast gaan rommelen?
satra znw. zaterdag. Zie: Zie tabel onder: wiki1.
sawarinoto znw. sawarinoot. Caryocar nuciferum (Caryocaraceae). Ook bekend als nengrenoto. Zie: noto.
se znw. zee, oceaan.
se watra znw. Den meki sroisi fu se watra no kan kon ini a den kriki. Men maakt sluizen zodat het zeewater niet in de kreken kan komen.
sebiyari Zie trefwoord: seibiyari. znw. boonsoort.
sebiyaribonki Zie trefwoord: seibiyari. znw. boonsoort.
sedre 1) znw. cederhout. (het wordt veel gebruikt voor houtsnijwerk).
2) znw. boomsoort (de geur van het hout lijkt op die van cederbomen uit het Middellandsezeegebied). Cedrela odorata (Meliaceae).
sei 1) znw. kant. Sortu sei fu a pasi yu e tan? Aan welke kant van de straat woon je? syn: kanti; lanki.
ala sei bw. overal. Den panya a nyunsu na ala sei. Ze hebben het bericht overal verspreid. Zie: alape.
dat' sei bw. daarheen, die kant op. Mi si a e go na dat' sei. Ik zie hem die kant op gaan. Te yu kba dya, dan yu mu go na dat' sei. Als u hier klaar bent, moet u daarheen gaan.
dis' sei bw. hier naartoe, deze kant op. Den e kruipi kon dis' sei. Ze kruipen hier naartoe.
tra sei bw. andere kant.
2) znw. zij, flank. Wan pen e nyan mi na mi sei. Ik heb een pijn in mijn zij. syn: seibere.
3) voorz. naast. Mi e go sidon ondro a bon sei a oso. Ik ga onder de boom naast het huis zitten.
-sei achtervoegsel. In combinatie met een zelfstandignaamwoord duidt het een plaats of richting aan, b.v. libasei betekent 'in de richting van de rivier'.
seibere znw. zij, flank. Ala skowtu e waka nanga en pipa na en seibere. Elke agent heeft zijn pistool aan zijn zij.
seibi telw. zeven. Zie: Zie tabel onder: nomru.
seibitenti telw. zeventig. Zie: Zie tabel onder: nomru.
seibiyari znw. boonsoort. Phaseolus lunatus (Papilionaceae). Var.: sebiyari; sebiyaribonki.
sei-ede znw. zijkant van het hoofd. Efu a hari wan tyuri, mi o naki en na en sei-ede. Als hij een tyuri maakt, geef ik hem klap langs zijn hoofd.
seifesi znw. wang. A winiman kisi wan bosi na ala en tu seifesi. De winnaar kreeg een zoen op beide wangen.
seigi 1) ww. zegenen. syn: blesi.
2) znw. zegen.
seimofo 1) znw. mondhoek.
2) znw. binnenkant van de wang. Di a ben e nyan, a beti en seimofo. Terwijl hij at, beet hij de binnenkant van zijn wang.
seiri 1) ww. zeilen.
2) znw. zeil.
3) ww. lopen als een dronkaard.
4) ww. smijten, draaien. M'o seiri yu wan klap! Ik ga je een klap draaien! Zie: iti; fringi.
seiriboto znw. zeilboot.
seirisaka znw. jutezak, zeilzak.
seisei znw. zijkant, kant. Te na seisei a man rei kon naki mi. Helemaal aan de kant (van de straat) heeft de man me aangereden. syn: kanti; lanki.
sekanti 1) znw. strand. Te neti den krape e kon na sekanti fu meki eksi. 's Nachts komen de zeeschildpadden hun eieren op het strand leggen. syn: syoro.
2) znw. zeewaarts. Den fisiman go na sekanti kba. De vissers zijn al naar de zee gevaren.
seki ww. schudden. Sheila no man sidon sondro a no seki en futu. Sheila kan niet zitten zonder met haar benen te schudden. syn: degedege.
seki ... ede knikken. Zie trefwoord: seki ... ede.
seki ... mofo praten. Zie trefwoord: seki ... mofo.
sekiwatra znw. storm, onweer op zee. A sekiwatra kon so hebi dat a boto ben de fu sungu. De storm was zo erg dat de boot zinken stond. Zie: skwala.
sekrepatu znw. verzamelnaan voor verschillende schildpadsoorten. (Chelidae), (Emydidae), (Testudinidae).
sek'seki 1) znw. rammelaar. Morph.: redup.
2) ww. wiebelen (niet stabiel staan), onstuimig zijn. Fu di wan fu den futu fu a tafra syatu, meki a e sek'seki pikinso. Omdat een van de poten van de tafel kort is, maakt dat het onstabiel staat. Son sma frede fu go ini wan kruyara te a watra e sek'seki. Sommige mensen zijn bang om in een korjaal te stappen wanneer het water (van de rivier) onstuimig is.
3) ww. heen en weer schudden. Den boi sek'seki a bon te leki den lepi manya fadon. De jongens schudden de boom heen en weer totdat de rijpe manjas eruit vielen.
seku znw. zeekoe, lamantijn. Trichechus manatus (Trichecidae).
sek'watra znw. het onstuimig zijn van de zee of rivier.
sèm bnw. zelfde. Mi nanga mi brada abi a sèm oto. Mijn broer en ik hebben dezelfde auto. Zie: srefi; speri1.
semprefisi znw. aloë. Aloe barbadensis (Agavaceae).
seni ww. sturen, (ver)zenden. Fa yu kan seni so wan pikin boi go na foto nanga someni moni? Hoe kun je zo'n kleine jongen naar de stad sturen met zoveel geld? Mi seni tu brifi kba go na kantoro, ma te nanga now mi no kisi no wan piki. Ik heb al twee brieven verzonden naar het kantoor, maar ik heb nog geen antwoord gehad.
seni gwe ww. wegsturen. No broko yu ede nanga den boi. Seni den gwe. Maak je niet druk met de jongens. Stuur ze weg.
seni kari oproepen, laten roepen. Zie trefwoord: seni kari.
sensi1 1) znw. cent. Fosten yu ben kan bai dri pisi ksababrede fu feifi sensi. Vroeger kon je drie kassavebroden voor vijf centen kopen. Zie: Zie tabel onder: moni.
2) znw. geld. Mi no abi sensi. Ik heb geen geld. syn: moni.
sensi2 vw. sinds, sedert, vanaf. Sensi esde mi abi ber'ati. Sedert gisteren heb ik buikpijn.
senwe 1) znw. zenuw. Efu den senwe ini yu anu koti, dan yu no man firi nanga yu finga moro. Als de zenuwen van je hand zijn doorgesneden, heb je geen gevoel meer in je vingers.
2) znw. een ziekte waarbij zich afwijkingen voordoen, b.v. beven, enz. Sensi a wagi naki a boi, a boi abi senwe. Vanaf de jongen is aangereden, heeft hij last van zenuwziekte.
3) znw. zenuwachtigheid, nervositeit. Na senwe meki a boi no man piki a skowtu. Uit zenuwachtigheid kon de jongen de politie agent niet antwoorden.
4) ww. zenuwachtig zijn. Di un ben meki examen, mi ben senwe a heri dei dati. Toen we examen maakten, was ik de hele dag zenuwachtig.
seri 1) ww. verkopen. Fa yu e seri watramun? Wat kosten je meloenen? (Lett: Hoe worden je meloenen verkocht?)
2) ww. ervoor zorgen dat de tegenstanders winnen of in handen van de tegenstanders spelen, verraden. Yu seri a plei! Je hebt de wedstrijd verkocht! Yudas seri Yesus gi den dyudomri fu dritenti solfrumoni. Judas heeft Jezus aan de Joodse priesters verraden voor dertig zilveren munten. Zie: konkru.
seriman znw. verkoper, handelaar, koopman.
seryusu bw. ernstig.
sesei-aka znw. zwaluwstaartwouw. Elanoides forficatus (Accipitridae). Ook bekend als sipifowru.
sespari znw. zoutwaterrog, zweepstaartrog. Dasyatis guttata, Dasyatis schmardae, Dasyatis geyskesi (Dasyatidae).
seti 1) ww. regelen, in orde maken. Efu mi brada tori seti, dan a no drai kon moro. Als mijn broer zijn zaken geregeld zijn, komt hij niet meer terug.
2) ww. stellen. Seti a oloisi tapu aiti yuru. Stel de klok op acht uur.
seti libi zelfstandig samen gaan wonen. Zie trefwoord: seti libi.
setkoiri znw. fijt, een ontsteking bij de nagelriem.
si ww. zien. Di un no si en wantu dei, un go fisiti en. Toen we hem een paar dagen niet gezien hadden, gingen we hem bezoeken. Yu kan si tak' a man disi no teki skoro. Je kan zien dat deze man geen onderwijs heeft genoten.
kon si ww. beseffen, inzien. Mi kon si tak' yu abi leti. Ik heb ingezien dat je gelijk hebt.
sibi ww. bezemen, vegen. Zie: figi; sisibi.
sibibusi znw. slagregen, zware regen gepaard gaande met rukwinden. gen: alen.
sidon ww. zitten. Den pikin e sidon tapu a bangi. De kinderen zitten op de bank. Spelling variation: sdon
tan sidon gezegde. zitten blijven, niet over gaan. A boi tan sidon ini a tweede klas. De jongen bleef zitten in de tweede klas. syn: tan poko.
sidon baka trarki in de gevangenis zitten. Zie trefwoord: sidon baka trarki.
sigara znw. sigaar.
sika znw. zandvlo. Tunga penetrans (Tungidae, O. Siphonaptera). Van deze vlo boort het wijfje zich in de huid van mensen en dier om eieren te leggen. Zie: sneisi2.
siki 1) bnw. ziek. Fu di a boi fu mi siki, mi no seni en go na skoro tide. Omdat mijn zoon ziek is, heb ik hem vandaag niet naar school gestuurd. ant: gesontu.
2) ww. ziek zijn, ziek worden. Te yu siki, a no switi. Als je ziek bent is het niet prettig. Tide mi kisi wan brifi fu mi omu taki a e siki. Vandaag heb ik een brief van m'n oom ontvangen waarin staat dat hij ziek is. Efu yu prei ini a alen, yu o siki. Als je in de regen speelt, wordt je ziek.
3) ww. ziek maken. Doti watra kan siki yu te yu e dringi en. Vuil water kan je ziek maken als je het drinkt.
4) ww. verliefd doen raken. Di mi si a pikin, a siki mi. Toen mijn ogen op dat meisje vielen, bracht zij mijn hoofd helemaal op hol.
5) znw. ziekte. Efu yu no luku bun nanga a siki disi, a kan kiri yu. Als je niet oppast voor deze ziekte, kan je eraan sterven. In de volksmond maakt men onderscheid tussendatrasiki en nengresiki. Zie: dyomposiki.
sikibedi znw. ziekbed. A e didon tapu sikibedi. Hij ligt op zijn ziekbed.
sikiman znw. iemand die ziek is.
sikisiki 1) ww. sukkelen (door ziekte), ziekelijk zijn. Sensi a pikin disi gebore, a e sikisiki. Dit kind sukkelt vanaf de geboorte.
2) bnw. lichamelijk of geestelijk gebrek hebbend. Suma e krei so? A sikisiki pikin fu sei. Wie huilt daar zo? Het gehandicapte kind naast. Morph.: redup.
sikisma znw. iemand die ziek is. syn: sikiman.
sikiwan znw. een zieke. Luku bun te yu e bai pikin fowru tak' den no gi yu sikiwan. Let op wanneer je kuikens koopt dat ze je geen zieke geven.
siksi telw. zes. Zie: Zie tabel onder: nomru.
siksikanti znw. lederschildpad (zeeschildpadsoort). Dermochelys coriacea (Dermochelidae). Ook bekend als ait'kanti. Zie: krape.
siksitenti telw. zestig. Zie: Zie tabel onder: nomru.
siksiyuru znw. zingende cicade. (Cicadidae, O. Homoptera). Ook bekend als sinsin.
sili znw. ziel. Gebruik: kerktaal. Zie: kra; dyodyo.
sin idiofoon van de wind. geluidsnabotsing of verhoogde toon van een voorwerp, b.v. een geluid. Gebruik: wordt uitgesproken met rekking op de n.
singi 1) ww. zingen.
2) znw. lied, zang, gezang.
singibuku znw. zangboek.
singiman znw. zanger.
sinsin1 znw. tamboerijn. Morph.: redup.
sinsin2 znw. zingende cicade. (Cicadidae, O. Homoptera). Ook bekend als siksiyuru.
sinsyart Zie trefwoord: syinsyart. znw. katapult.
sipi znw. schip. Odo: Libisma e meki barki, ma Gado e bow en sipi. Spreekwoord: De mens wikt maar God beschikt. (lett: De mens maakt een balk, maar God maakt een schip.) Zie: boto; kruyara; pondo; barki3.
sipifowru znw. zwaluwstaartwouw. Elanoides forficatus (Accipitridae). Ook bekend als sesei-aka.
sipiman znw. matroos, schepeling. syn: matrosi.
siri znw. zaad, pit. Zie: koko1.
siri-bredebon znw. broodvruchtboom. Artocarpus altilis (Moraceae). De vruchten hebben stekels en zaden erin. Zie: bredebon.
sisa znw. zus, zuster. Zie: Zie tabel onder: famiriman. Spelling variation: s'sa
sisei znw. schaar. No priti a papira; koti en nanga a sisei. Scheur het papier niet. Knip het met een schaar. Spelling variation: s'sei, sesei
sisibi znw. bezem. Zie: sibi. Spelling variation: s'sibi
skafu 1) ww. schaven.
2) znw. schaaf.
saka en skafu gezegde. kalmeren, tot bedaren brengen. Di mi bigin taki nanga en, a kon saka en skafu. Toen ik tot haar begon te praten, is ze wat tot bedaren gekomen.
skapu znw. schaap. Ovis aries (Capridae).
skapububa znw. schapevel.
skapuloiri znw. tweeteen-luiaard. Choloepus didactylus (Bradypodidae). Ook bekend als tufinga-loiri. Zie: loiri.
skapuman znw. herder.
skapupen znw. schaapskooi.
skarki znw. schaal. Zie: koba; komki.
skedrei znw. schilderij.
skefti1 1) ww. schiften, verzuren. Efu yu go nanga doti spun ini a batra, a swasani o skefti. Als je met vuile lepels in de fles gaat, zal de zuurgoed schiften.
2) bnw. verzuurd. Mi m'ma no e trowe skefti merki. A e meki toffee fu en. Mijn moeder gooit de verzuurde melk niet weg. Ze maakt er toffee van.
skefti2 ww. rakelings voorbijgaan, langs scheren. Di mi si a ston e kon, mi dòk, dan a skefti psa mi ede. Toen ik de steen zag aankomen, dook ik en het scheerde rakelings langs mijn hoofd voorbij.
skempi onoverg.ww. beschimpen. Di den si tak' mi weri wan nyun empi kon na wroko, den bigin skempi taki: A gersi tak' wan sma wini a lotto. Toen ze merkten dat ik een nieuw hemd op het werk aan had, begonnen ze me te beschimpen met de woorden: Het ziet er naar uit dat iemand de lotto gewonnen heeft. Zie: dreigi.
skepi ww. opscheppen, grootspreken. Monki skepi taki a e rei Tigri fa mi wani. De aap schepte op dat hij de tijger kon bereiden wanner hij wou.
sketnoto znw. purgeernoot. Jatropha curcas (Euphorbiaceae). Zie: noto.
skin 1) znw. lichaam, lijf, figuur. Mi skin weri. Ik ben moe (lett: mijn lichaam is moe). Mi e go wasi mi skin. Ik ga baden (lett: mijn lichaam wassen).
hari ... skin gezegde. masseren. Mi mama hari mi skin nanga oli fu di a ben hati mi. Mijn moeder masseerde mijn lichaam met olie omdat het pijn deed.
hari ... skin gezefde. zwepen. Mi o hari yu skin te mi e kon na oso. Ik ga je zwepen als ik thuis kom.
krin skin znw. voorgevoel, een gelukkig toeval, een meevaller. A sma dati abi krin skin, baya. A sabi oten wan sma wani du wan sani nanga en. Hij heeft altijd een voorgevoel. Hij weet van te voren wanneer iemand hem wat wil doen.
abi krin skin gezegde. altijd geluk hebben, boffen.
priti ... skin ww. een pakslaag geven. Di mi kon lati na oso, mi p'pa priti mi skin. Toen ik laat thuis kwam, gaf mijn vader mij een pakslag. Zie: fonfon.
skin ... piki gezegde. Mi skin e piki mi tak' wan sani o psa. Ik heb een voorgevoel dat er iets zal gebeuren.
weri skin ww. vermoeien, afmatten. A wroko e weri skin. Het werk vermoeit me. syn: yere skin.
weri skin znw. A: Sanede yu e sidon so? B: Baya, na weri skin nomo. A: Waarom zit je zo? B: Ach, het is vermoeidheid.
yere skin gezegde. buitensporig, overdrijven, de perken te buiten gaan. A boi disi yere skin! Solanga son no piri tifi, a no e kmoto fu en bedi. Deze jongen maakt het beestachtig! Zolang de zon niet fel schijnt, verlaat hij zijn bed niet.
2) znw. huid, vel (van een mens of dier). Mi skin drei. Mijn huid is droog. syn: buba.
3) znw. buitenkant/wanden (van een huis, auto, berg, enz.). Tamara mi e go wasi a ososkin. Morgen zal ik de buitenkant van het huis wassen. Fosi wan brantmiri ben fasi na sei a kukruskin. Vroeger was er een stenen kookplaats tegen de wand van de keuken aangebouwd.
skin-ati znw. lichaamspijn, spierpijn. Mi no ben man sribi nanga ala a skin-ati. Ik kon vanwege lichaamspijnen niet slapen.
skiti znw. sperma.
skoifi ww. schuiven, opschuiven, opzij gaan, verschuiven. Skoifi a kasi go ini a uku. Schuif de kast op naar de hoek. Skoifi pikinso meki mi sidon na yu sei. Schuif een beetje op zodat ik naast je kan gaan zitten.
skoifineki znw. verschillende soorten moerasschildpadden die de kop niet recht naar achteren, maar zijdelings intrekken. Ook bekend als kron-neki.
1) znw. roodkop-deukschildpad. Platymus platycephala (Chelidae).
2) znw. bochelschildpad. Phrynops gibbus (Chelidae).
3) znw. kikkerkopschildpad. Phrynops nasutus (Chelidae).
skoinsi bnw. schuin, scheef. Suma meki a tafra? A e tnapu skoinsi. Wie heeft die tafel gemaakt? Het staat scheef. A bon fadon skoinsi abra a strati. De boom viel schuins over de straat. Skoinsi abra a kerki mi e tan. Ik woon schuin aan de overkant van de kerk. Van: NL. Etym.: schuins .
afu skoinsi bnw. een beetje schuin/scheef. Poti a teevee afu skoinsi meki mi kan si en moro bun. Zet de televisie een beetje schuin zodat ik beter kan zien.
skoinsi-ai znw. schele oog, schuine blik. Sanede yu e luku mi wan skoinsi-ai? Mi no du yu noti. Waarom kijk je naar me met schele ogen? Ik heb je niets gedaan. Gebruik: 't laat zien dat je boos bent. syn: sker'ai.
skopu1 ww. schoppen, trappen.
skopu en fara gezedge. een bepaald niveau bereiken in de maatschappij, ver schoppen. Efu yu no leri bun na skoro, yu no o skopu en fara. Als je je best niet op school doet, zal je het niet ver schoppen.
skopu2 znw. schop, spade. Zie: krimneri.
diki skopu gezegde. graven, delven. Mi p'pa taki tak' efu yu no wani leri na skoro, yu o diki skopu. M'n vader zegt dat als je je best niet op school doet, je riolen zal graven.
skoro 1) znw. school.
2) ww. instrueren, instructies geven, uitleggen. Mi skoro yu san yu mus taki. Ik heb je instructies gegeven wat je moet zeggen.
teki skoro idioom. onderwijs genieten. Yu kan si tak' a man disi no teki skoro. A no man skrifi en eigi nen. Je kan zien dat deze man geen onderwijs heeft genoten. Hij kan zijn eigen naam niet schrijven.
skoro-ifrow znw. onderwijzeres (tot en met het MULO niveau). syn: skoromisi.
skoromeister znw. onderwijzer (tot en met het MULO niveau).
skoromisi znw. onderwijzeres (tot en met het MULO niveau).
skoropapira znw. diploma, certificaat, getuigschrift. Te yu e go suku wroko, yu mu tyari ala yu skoropapira. Als je werk zoekt, moet je al je diplomas meenemen.
skoropikin znw. schoolkinderen (tot aan het middelbare niveau).
skotriki1 znw. schoteltje. cpart: kopi.
skotriki2 znw. blanke soldaten in het Nederlandse koloniale leger. Zie: srudati.
skotu 1) znw. schutting. Den man mesre brokobatra tapu a skotu. De mannen hebben glasscherven op de schutting vastgemetseld.
2) ww. beschutten, van een schutting voorzien. Yu mu skotu a dyari tapu pe den kaw e waka kon inisei. Je moet een schutting plaatsen waar de koeien binnenkomen.
skotu lontu ww. omschutten. Te den kba bow a oso, den o skotu a heri dyari lontu. Als men klaar is met bouwen, zullen ze het hele erf omschutten.
3) ww. een gesprek of een onderwerp beëindigen. Baka di den taki go taki kon, den skotu a tori. Nadat ze over en weer gesproken hadden, maakten ze een eind aan het gesprek.
4) ww. iemand negeren of uitsluiten, niet meer bemoeien met iemand. Fosi un nanga den sma fu sei ben de bun mati, ma now un skotu den. Vroeger waren we goede vrienden met de buren, maar nu bemoeien we niet meer met ze. Suma wi o kari kon? Un kan kari ala sma kon, ma w'o skotu Hennie. Wie zullen we uitnodigen? Jullkie kunnen iedereen uitnodigen, maar we zullen Hennie uitsluiten.
skowru znw. schouder.
hari ... skowru gezegde. schouders ophalen.
skowtu 1) znw. politie. A tori disi yu musu tya go na skowtu. Deze zaak moet je naar de politie brengen.
2) znw. politie-agent. A skowtu san e waka dape na wan omu fu mi. De agent die daar loopt is een oom van me.
skowt'uma znw. vrouwelijke politieagent.
skowtu-oso znw. politie posthuis of bureau. syn: lontu-oso. Spelling variation: skowt'oso
skrati 1) znw. chocolade drank. Zie: fayawatra.
2) znw. cacao. Zie: ososkrati; puiriskrati; sukruskrati.
skreki1 1) overg.ww. schrikken. No skreki a pikin. A no bun. Laat dat kind niet schrikken. Het is niet goed.
2) onoverg.ww. geschrokken zijn. Di a fufuruman si skowtu, a skreki dan a lon. Toen de dief de politie zag, schrok hij en rende weg. Mi skreki di mi si someni sma na a friyari-oso. Ik schrok toen ik zoveel mensen op het verjaardagsfeest zag.
3) znw. schrik. Na skreki meki a fadon flaw. Van schrik is hij flauw gevallen.
tapu skreki gezegde. angst inboezemen. Di Ernest no ben wani du san Robby taki, Robby tapu skreki gi en tak' a o taigi en frow. Toen Ernest niet wilde doen wat Robby zei, boezemde Robby hem angst in door te zeggen dat hij zijn vrouw op de hoogde zou stellen.
skreki2 1) ww. vlees, vis of kip halfgaar koken. Fosi yu poti a fowru ini a pom, i mu skreki en pikinso. Voordat je de kip in de pom doet, moet je het eerst een beetje bakken. Zie: baka2.
2) ww. opwarmen. A: Mi no nyan a sani so kowru. B: We, dan yu e skreki en pikinso. A: Ik ga dat ding niet zo koud eten. B: Wel, warm het een beetje op. Gebruik: meestal gebruikt voor vlees, vis of kip.
skrifi 1) overg.ww. schrijven. Yu mu skrifi yu nen tapu a buku. Schrijf je naam op het boek.
2) onoverg.ww. geschreven zijn. Mi no man leisi san skrifi ini a buku. Ik kan niet lezen wat er in het boek geschreven is.
skrifiman 1) znw. schrijver, auteur. Mi sabi a buku san yu e taki, ma mi no sabi a skrifiman. Ik ken het boek wel waarover je het hebt, maar ik ken de schrijver niet.
2) znw. vroeger was het een man die de administratie op een plantage bij hield.
skrobu ww. schrobben. Yu abi fu skrobu den patu, meki den patu kon krin. Je moet de potten schrobben zodat ze schoon kunnen worden. syn: skuru. Van: NL. Etym.: schrobben .
skropu znw. schelpen. (Phylum Mollusca). Zie: pakro.
skrufu1 1) znw. schroef, moerbout. Zie: bowtu2.
2) ww. schroeven. Skrufu a batra tapu gi mi. Schroef de fles dicht voor me.
skrufu2 znw. gewricht. Di mi fadon fu a trapu, mi skowru kmopo fu en skrufu. Toen ik van de trap viel, is mijn schouder uit het gewricht geschoten.
skuma 1) znw. schuim. A sopo disi bun gi a wasmachine bika a no e gi furu skuma. Deze zeep is geschikt voor de wasmachine omdat het niet veel schuim geeft.
2) ww. schuimen. Te a biri kowru bun, a no e skuma. Als het bier goed koud is, schuimt het niet veel.
kuku skuma gezegde. schuimen, gisten, fermenteren. No dringi a dyindyabiri. A e kuku skuma. Drink de gemberbier niet. Het gist al.
sopo skuma znw. zeepschuim.
skurki znw. zwartbuikboomeend. Dendrocygna autumnalis (Anatidae).
skuru 1) ww. schuren, schrobben. Un ben go na libasei fu go skuru den patu. We waren naar de kant van de rivier gegaan om die potten te schuren. Zie: skrobu. Van: NL. Etym.: schuren .
2) ww. flink uitschelden. Esde bakadina Henna skuru en birfrow. Gistermiddag heeft Henna haar buurvrouw flink uitgescholden. Zie: kosi1.
skwala znw. golf, deining. Bigi skwala ben naki kon ini a boto. Grote golven sloegen over de rand van de boot.
sma znw. persoon, mens. Dyaso sma no e sidon tapu wan tafra. Hier zit men niet op de tafel. syn: libisma; spec: man1; uma; pikinnengre.
ala sma znw. iedereen, allen. Ala sma di tapu tin-na-siksi yari mus fu meki wan ID-karta. Iedereen die zestien jaar geworden is, is verplicht een ID-kaart te maken.
dorosei sma znw. buitenlander.
ibri sma znw. iedereen, elk een. Ibri sma di tapu tin-na-siksi yari mus fu meki wan ID-karta. Elk een die zestien jaar geworden is, is verplicht een ID-kaart te maken. ibri sma legt meer nadruk op het individu dan ala sma.
iniwan sma znw. een ieder. Iniwan sma di tapu tin-na-siksi yari mus fu meki wan ID-karta. Een ieder die zestien jaar geworden is, is verplicht een ID-kaart te maken. iniwan sma is een vorm die een nog sterkere nadruk legt op het individu dan ibri sma.
iniwan sma znw. wie dan ook. Yu kan kon nanga iniwan sma. Je mag met wie dan ook komen.
son sma znw. sommigen. Son sma no lobi dansi. Sommigen houden niet van dansen.
-sma achterv. In samengestelde woorden wordt het gebruikt om: 1) een persoon aan te duiden die is of doet wat aangegeven wordt door het eerste deel van het woord. b.v. dedesma 'een dode', granisma 'een bejaarde'; 2) een persoon aan te duiden die deel uitmaakt van een bepaalde groep of plaats, b.v. fotosma 'stadspersoon', bus'kondresma 'binnenlandbewoner'.
smara 1) bnw. smal, nauw. A pasi smara fu waka. De weg is te smal om er te kunnen lopen. ant: bradi. Zie: fini.
2) bnw. klein, nauw, smal. A bruku smara gi mi. De broek is mij te klein. ant: bigi. Zie: pikin1.
smenti znw. cement. Spelling variation: sementi
smeri 1) overg.ww. ruiken. Smeri a nyanyan gi mi efu a no swa. Ruik voor me of het eten bedorven is.
2) onoverg.ww. ruiken, geur of stank verspreiden, rieken. A nyanyan fu yu e smeri switi! Jouw eten ruikt lekker! A oso e smeri moismoisi. Het huis ruikt naar muizen.
3) znw. geur, stank. A switi smeri fu a nyanyan furu a heri oso. De lekkere geur van het eten vulde het hele huis.
smeti znw. smid, metaal bewerker.
smoko 1) ww. roken (van tabak, enz.).
2) ww. rook uitlaten. Yu mu tyari a wagi fu yu go meki. A e smoko. Je moet je wagen naar de maak brengen. Hij laat veel rook uit. syn: puru smoko.
3) ww. beroken, verduurzamen en op smaak brengen door in de rook te laten hangen. Den fisman e smoko afu fu den fisi fu hori den moro langa. De vissers beroken een deel van hun vangst om ze langer te houden.
4) znw. stoom, rook. A smoko fu a sigara fu yu no e smeri switi. De rook van je sigaar ruikt niet lekker. M'ma, a watra bori kba. A ketre e puru smoko. Mama, het water kookt al. De ketel geeft stoom af.
5) bnw. gerookt. Moksi aleisi switi nanga smoko fowru. "Moksi aleisi" is lekker als het bereid is met gerookte kip.
6) ww. spoorloos verdwenen. Di skowtu kon fu teki a boi, a ben smoko. Toen de politie de jongen kwam halen, was hij spoorloos verdwenen.
smokopatu 1) znw. blik waarin een rookvuuurtje gestookt wordt om muskieten te verdrijven. Te maskita lai dan opa e leti wan smokopatu. Wanneer er veel muskieten zijn, maakt opa een smookpot aan.
2) znw. eufemisme voor een rokende wagen.
smuru1 1) ww. zweten in een ruimte a.g.v. weinig ventilatie; benauwd krijgen. Den awara smuru ini a saka. De awaras hebben in de zak gezweten. Efu yu tapu a oso, yu o smuru na ini en. Als je het huis helemaal dichtmaakt zal je het benauwd krijgen. syn: sweti.
2) ww. doordrengen met waterdamp. Fosi mi mama e triki krosi a e nati den, a e domru den, dan a e tapu den meki den smuru. Voordat mijn moeder kleren strijkt bevochtigt zij ze eerst, daarna wikkelt zij ze in en dekt ze af zodat ze doordrongen kunnen worden met waterdamp.
3) ww. vlees of vis met weinig water in een pan met gesloten deksel op een heel zacht vuurtje gaar laten worden. Zie: stofu.
smuru2 znw. smoel.
snapu Zie trefwoord: tnapu. ww. staan.
sneiri znw. kleermaker. syn: kleri.
Sneisi1 1) znw. chinees.
2) bnw. chinese.
sneisi2 znw. vlo. Pulex irritans (Pulicidae, O. Siphonaptera).
sneisi puiri 1) znw. medicinale poeder voor hoofdpijn, buikpijn, griep, enz.
2) znw. soort specerij.
sneisi-alatria Chinese vermicelli. Zie trefwoord: sneisi-alatria.
sneisitaya znw. Chinese tajer (aardvruchtsoort). Colocasia esculenta (Araceae).
sneki znw. verzamelnaam voor verschillende slangsoorten. (Suborde serpentes).
snekimarkusa znw. een kleinere soort markoesa die in het wild groeit, de vruchten zijn oranje van kleur en omgeven door een soort netje. Passiflora foetida (Passifloraceae). Zie: markusa.
snoifi 1) ww. snuiven. Yu no mu snoifi a frikowtu go na inisei. Je moet de verkoudheid niet naar binnen snuiven. ant: snoiti.
snoiti ww. snuiten. Zie: snoifi.
snorku ww. snurken.
so 1) vw. zo, dus. Tamara mi mu go na datra. So, i no abi fu kon na wroko. Morgen moet ik naar de dokter. Dus je hoeft niet te komen.
2) bw. zo. Na so yu mus du a sani. Zo moet je het doen. So a de. Zo is het.
3) bw. zulk. Disi na a fosi leisi san mi si so bigi awara. Het is de eerste keer dat ik zulke grote awara's gezien heb.
sobun 1) vw. met andere woorden, dus, oftewel. Ini a ten fosi maspasi, sobun ini a srafuten, den srafu ben mus fu wroko tranga. In de tijd voor de emancipatie, oftewel gedurende de slavernij, waren de slaven verplicht hard te werken.
2) vw. soms ook. Den ben prei fu hebi moni. Sobun den ben prei fu wan srafu. Ze speelden voor veel geld, soms ook voor een slaaf.
sodro znw. zolder, boven. Den sma lobi fu sribi na sodro bika a winti e wai switi drape. Men slaapt liever boven omdat de wind daar lekker waait. ant: gron. Zie: ondrosei.
sofasi vw. aldus, op die manier. Yu mu tan du a wroko soleki fa mi sori yu. Sofasi yu no o kon ini problema. Je moet het werk blijven doen zoals ik je gewezen heb. Op die manier kom je niet in problemen.
soi ww. saai.
soifri bw. zuiver.
soigi ww. zuigen. A pikin e soigi tapu en doi. Dat kind zuigt op haar duim.
soigi gwe ww. opzuigen. Baka a bigi alen san fadon, a gron soigi a watra gwe es'esi. Na die zware regenbui, zoog de aarde het water snel op. Zie: hari1.
sokekwikwi znw. zoetwater pantsermeervalsoort met een uitgerande staartvin. Hoplosternum littorale (Callichthyidae). Ook bekend als hei-ede-kwikwi.
soktu 1) ww. zuchten. Di mi ferteri en san psa, a no taki noti. A soktu nomo. Toen ik hem vertelde wat er gebeurd was, zei hij niets. Hij zuchtte alleen maar.
2) znw. zucht. Odo: Efu soktu no ben de, ati ben sa priti. Spreekwoord: Een zucht geeft lucht aan een hart vol smart. Zie: dyeme.
solanga 1) vw. zolang. Solanga sopi de, den man o tan na un tapu. Zolang er drank is, zullen de mannen hier blijven. Solanga a no pai mi, mi no o gi en san a mus kisi. Zolang hij me niet betaald heeft, geef ik hem niet wat hij moet krijgen.
2) vw. telkens wanneer, iedere keer. Solanga mi e si en, mi e fon en Telkens wanneer ik hem zie, sla ik hem.
soleki vw. zoals. Someni sani ben de fu nyan, soleki her'heri, moksi-aleisi, losi fowru, kari kon. Er was zoveel te eten, zoals her'heri, moksi-aleisi, geroosterde kip, enzovoorts.
soleki fa vw. zoals, net als, evenals. Soleki fa mi ben seti a tafra, na so yu mus seti en. Zoals ik de tafel heb gedekt, zo moet je hem ook dekken. A psa soleki fa mi taigi yu. Het gebeurde precies zoals ik je gezegd hebt.
solfru 1) znw. zilver. Var.: sorfu.
2) bnw. zilveren.
solfrumoni znw. zilveren muntstuk.
solfrusmeti znw. zilversmid.
someni 1) telw. zoveel. A abi someni moni, tak' a no sabi san a mus du nanga en. Zij heeft zoveel geld dat ze niet weet wat ze ermee moet doen. Van: Eng. Etym.: so many .
2) bw. zoveel. Mi no lobi bontyi someni. Ik houd niet zoveel van snijbonen. syn: so furu.
someni langa bw. allang, reeds lang. Mi taigi yu someni langa kba, ma yu no ben wani arki. Ik heb je het allang gezegt, maar je wilde niet luisteren.
son1 znw. zon. Zie: mun.
son2 telw. sommige. Yu no e ferstan son sani te bigisma taki. Wanneer de ouderen spreken, begrijp je sommige dingen niet. ant: no wan.
son leisi soms. Zie trefwoord: son leisi.
son sma sommigen. Zie trefwoord: son sma.
son ten soms. Zie trefwoord: son leisi.
son tron soms. Zie trefwoord: son leisi.
sonde znw. zondag. Zie: Zie tabel onder: wiki1.
sonde wowoyo zondagse markt, meestal buiten de stad. Zie trefwoord: sonde wowoyo.
sondro bw. zonder. ant: nanga.
sondu znw. zonde.
sondusma znw. zondaar.
sonloiri znw. drieteen-luiaard. Bradypus tridactylus (Bradypodidae). Ook bekend als drifinga-loiri. Zie: loiri.
sonte bw. misschien. Den pikin no ben de tumsi bigi ete, sonte aiti nanga tin yari. De kinderen waren nog niet oud, misschien acht en tien jaar. Gebruik: verouderd. syn: kande.
sonwan rel.prn. sommige.
sopi 1) znw. sterke drank. syn: bita; oli. Zie: biri.
2) znw. rum. Sopi e meki fu sukru. Rum wordt van suiker gemaakt.
sopibere znw. bierbuik. Te yu e dringi furu biri yu o kisi wan sopibere. Als je veel bier gebruikt, dan zal je een bierbuik krijgen.
sopikuku znw. rumkoek.
sopiman znw. verslaafde aan drank, dronkaard.
sopo znw. zeep.
swit'sopo znw. badzeep, reukzeep.
wan pisi sopo gezegde. een stuk zeep.
sopo skuma zeepschuim. Zie trefwoord: sopo skuma.
sopo watra zeepwater, zeepsop. Zie trefwoord: sopo watra.
sopropo znw. bittere groentesoort met een wratachige schil. Momordica charantia (Cucurbitaceae).
sor’ai Zie trefwoord: soro-ai. znw. oog ontsteking.
sorfu Zie trefwoord: solfru. znw. zilver.
Sorgu znw. Zorg en Hoop, een projekt in Groot Paramaribo.
sorgu 1) ww. zorgen, verzorgen. Ala dei Hettie e sorgu taki a kofi de klari. Elke dag zorgt Hettie voor de koffie. Efu yu no man sorgu wan pikin, no go meki. Als je een kind niet kan verzorgen, krijg ze dan niet.
2) znw. zorg, verzorging. No weri den sorgu fu disi ten na yu ede. Draag de zorgen van deze tijd niet op je hoofd.
sori 1) ww. wijzen, aanwijzen, tonen. Olati a oloisi e sori? Hoe laat wijst de klok? Sori mi pe a kerki de. Wijs me aan waar de kerk staat.
2) ww. iemand een lesje leren. M'o sori en te mi go na oso! Ik ga hem wat moois leren als ik naar huis ga!
3) ww. lijken op. A no e sori taki a man disi owru. Het lijkt er niet op dat deze man oud is. A sori leki Transvaal o wini. Het lijkt erop dat Transvaal gaat winnen. Zie: gersi.
soro 1) znw. wond, pijnlijke plek. Lei hati moro soro. Een leugen is pijnlijker dan een wond. Zie: ati3.
2) ww. gevoelig, pijnlijk of ontstoken zijn. Mi neki soro tak' mi no man swari. Mijn keel is ontstoken zodat ik nauwelijks kan slikken. Ala en tu ai soro. Zijn beide ogen zijn onstoken.
diki wan soro een wond openkrabben. Efu yu tan diki a soro, a no o drei. Als je de wond blijft openkrabben, zal hij niet genezen. Zie: krabu1.
soro-ai znw. oog ontsteking. Spelling variation: sor'ai
soromarki znw. litteken.
sorosoro znw. wonden; veel wondjes, puistjes of zweren. A gwasiman skin ben lai sorosoro. De melaatse zijn lichaam zat vol wondjes. Morph.: redup.
sortu 1) znw. soort. Omeni sortu froktubon de tapu a dyari? Hoeveel soorten vruchtbomen zijn op het erf?
2) vragend.vnw. welk(e), wat voor soort. Sortu sma o wini? Welke persoon gaat winnen? Sortu gruntu mi mu bai tide? Welke groenten moet ik vandaag kopen?
3) bw. welk(e). Mi no sabi sortu gruntu mi mu bai tide. Ik weet niet welke groenten ik vandaag moet kopen.
soso 1) bw. alleen. Den abi soso stofusani tapu a tafra. Ze hebben alleen gestoofde vruchten op hun tafel. Morph.: redup.
2) bnw. leeg. Den taigi mi tak' nyanyan de. Ma di mi go ini a botri, mi go miti a s'so patu. Ze zeiden dat er nog eten is. Maar toen ik in de keuken kwam trof ik alleen een lege pot aan. A seni a man gwe nanga soso anu. Hij stuurde de man met lege handen weg.
fu soso bw. gratis, spotgoedkoop (voor niets). Den e seri den buku fu soso. Ze verkopen de boeken spotgoedkoop. Un kisi den batra fu soso. Wij hebben de flessen gratis gekregen.
fu soso bw. voor niemendal. Fu soso mi bai den preisani gi den pikin. Voor niemendal heb ik speelgoed voor de kinderen gekocht. Fu soso mi tnapu ini a rei tide. Mi no feni no wan brede. Ik ben vandaag voor niets in de rij gaan staan. Ik heb geen enkel brood gevonden.
sosofutu bw. blootsvoets. Fosi den pikin ben go sosofutu na skoro. Vroeger gingen de kinderen blootsvoets naar school. I no mu waka nanga sosofutu ini a prasi. Loopt niet met blote voeten op het erf.
sososani znw. nonsens, kleine dingen, stommigheid. A e taki wan lo sososani. Hij vertelt een hoop nonsens.
sososkin bnw. naakt, bloot. Weri krosi gi a pikin. Luku, a didon sososkin dape. Kleed dat kind aan. Kijk, ze ligt daar naakt.
sosrefi 1) vw. ook, eveneens, even als het voorgaande. Di un e go na Galibi, den taigi un tak' un no abi fu tyari sribisani. Sosrefi un no abi fu tyari sani fu nyan. Toen we naar Galibi gingen, zeiden ze aan ons dat we geen slaapgerei hoefden mee te nemen. Ook eten hoefden we niet mee te nemen. syn: owktu.
2) vw. inclusief, inbegrepen, zelfs. Den srudati kiri ala sma ini a dorpu, sosrefi den umasma nanga pikin-nengre. De soldaten doodden iedereen in het dorp, zelfs vrouwen en kinderen.
sote bw. zoveel, zodanig, zeer, erg, veel. A frow kosi a man sote dat a man naki en. De vrouw schold de man zodanig uit dat hij haar sloeg.
sowan bnw. zo een, soortgelijke. Mi wani bai sowan oloisi. Ik wil zo'n horloge kopen.
sowsu znw. saus, jus.
sowt'fisi znw. gezouten vis. syn: batyaw. Zie: waranfisi; dreifisi; elen; tri; bokun.
sowt'lemki znw. spijssoort; gezouten lemmetjes (gebruikt als tafelzuur).
sowt'meti znw. pekelvlees.
sowt'meti-owru znw. een korte houwer.
sowtu1 1) znw. zout. A tori no abi sowtu. Het verhaal is niet lachwekkend (lett: het heeft geen zout).
2) bnw. zout(e). A nyanyan sowtu tumsi. Het eten is te zout.
3) ww. pekelen, zouten. Te den sutu meti na busi, den e sowtu en fu a tan bun te leki den doro na foto. Als men wild geschoten heeft in het bos, pekelt men het vlees zodat het niet bederft totdat de stad bereikt is.
sowtu (wan sma) poti gezegde. het juiste moment afwachten om iemand iets te doen.
sowtu2 znw. wrat.
sowtu3 bnw. pech hebben, geen geluk hebben. Mi no lobi prei fu moni fu di mi sabi taki mi sowtu. Ik speel niet graag voor geld omdat ik weet dat ik geen geluk heb.
sowtu-aleisi znw. gezouten rijst. Mi no ben abi noti fu bori tide, na pikinso sowtu-aleisi nanga oli mi bori. Ik had niets om vandaag klaar te maken, alleen een beetje gezouten rijst met olie heb ik klaar gemaakt. Zie: moksi-aleisi; anitriberi.
sowtu-amsoi znw. gezouten amsoi. Yu sabi olanga mi no nyan wan sowtu-amsoi nanga agumeti? Weet je hoelang ik geen gezouten amsoi met varkensvlees heb gegeten?
sowtusani znw. zoutjes, zoute snacks. A brudu fu yu hei, dan yu sidon e nyan sowtusani let' na datra-oso! Je lijdt aan hoge bloeddruk, en toch zit je zoute snacks te eten op de poli!
sowtuwatra Zie trefwoord: sowt'watra.
sowt'watra znw. pekel. Te yu e meki syurkoro dan yu mu sorgu tak' ala a koro de ondro a sowt'watra. Als je zuurkool maakt dan moet je ervoor zorgen dat alle kool zich onder de pekel bevindt. Spelling variation: sowtuwatra
span 1) bnw. spannend. A plei fu esde ben span. De wedstrijd van gisteren was spannend.
2) znw. spanning. A span fu a plei meki taki mi fergiti a aleisi tapu a faya. De spanning van de wedstrijd heeft gemaakt dat ik de rijst op vuur ben vergeten.
3) bnw. boos. Tu dei langa a span fu di a frow bori antruwa gi en. Hij was twee dagen lang boos omdat de vrouw antruwa voor hem gekookt had. syn: mandi.
No span! gezegde. Maak je niet druk!
4) ww. aanspannen, uitspannen. Efu yu no span a keti, a o dyompo kmopo. Als je de ketting niet aanspant gaat het weer losspringen. Span a titei gi mi. Mi wani anga den krosi. Span de lijn uit voor me. Ik wil de was ophangen.
5) bnw. strak, vol geladen. A bruku span na yu skin. De broek zit strak aan je lijf. A boto span. De boot is vol geladen. Mi ede span. Mijn hoofd is vol (ik denk over teveel dingen na). of Mijn hoofd is gespannen (soort hoofdpijn). Mi bere span. Ik heb mijn bekomst (lett: mijn buik is vol).
6) ww. laden. Te yu span a gon, dan dati wani taki tak' yu poti lai ini en. Als je een geweer geladen hebt, dan betekend dat dat je er kogels in gedaan hebt. syn: lai.
7) bnw. geladen. Luku bun! A gon span. Pas op! Het geweer is geladen.
spansfrow znw. bidsprinkhaan. Stagmatoptera femoralis (Mantidae, O. Mantodea).
Spanyoro 1) znw. Spanjaard. syn: Spanyoroman.
2) bnw. spaans(e). Wan Spanyoro boto kon. Een spaanse boot is gekomen.
3) znw. Spaanse taal. Mi no e ferstan den man. Den e taki Spanyoro. Ik versta die mannen niet. Ze spreken Spaans.
Spanyorokondre znw. Spanje.
Spanyoroman Zie trefwoord: Spanyoro. znw. Spanjaard.
spare Zie trefwoord: speri2. znw. reserve autoband.
spari znw. verzamelnaam voor verschillende rogsoorten (er is onderscheid gemaakt tussen zoetwater roggen, libaspari, en zoutwater roggen, sespari). Dasyatus schmardae, Dasyatus guttata, Dasyatus geyskesi, Potamotrygon reticulatus, Potamotrygon motoro (Dasyatidae).
speri1 1) bnw. gelijk. Den tu wagi dati na speri. Den bigi a srefi. Die twee auto's zijn gelijk. Ze zijn even groot. Ronaldo no abi speri ini heri Sranan. Ronaldo heeft geen gelijke in geheel Suriname.
2) bnw. dezelfde leeftijdsgroep. A man dati n'e arki yonguwan. Soso wan man fu en speri kan taki nanga en. Die man luistert niet naar jongeren. Alleen iemand van zijn leeftijd kan met hem praten.
speri2 znw. reserve autoband. Var.: spare. Van: Eng. Etym.: spare .
spesrei 1) znw. specerij, kruiden (van eten). Yu e poti spesrei ini a nyanyan fu gi en wan switi tesi. Men zet specerijen in het eten om het een lekkere smaak te geven.
2) ww. inleggen van vlees. Te wan friyari de, den sma e spesrei den meti wan dei na fesi. Bij een verjaardagsfeest legt men het vlees een dag van te voren in.
spesrutu 1) bnw. speciaal, bijzonder. Mi frow lobi bori spesrutu nyanyan gi Kresneti. Mijn vrouw houd ervan om iets speciaals klaar te maken met Kerst.
2) bw. speciaal. A buku disi skrifi spesrutu gi pikin-nengre. Dit boek is speciaal voor kinderen geschreven.
spikri1 1) znw. spijker.
2) ww. spijkeren. Mi spikri den lati fasi na a postu. Ik heb die latjes vastgespijkerd aan de post.
spikri2 znw. spiegel.
spikrimarki znw. gat of litteken door een spijker veroorzaakt. Inisei fu a oso ben lai nanga spikrimarki. De binnenkant van het huis zat vol spijkergaten.
spikri-olo znw. spijkergat.
spiti 1) ww. spuwen; spuwen, uitspugen. Te den boi e nyan watramun, den lobi luku suma man spiti den siri moro fara. Wanneer de jongens watermeloen eten, houden ze ervan om te zien wie de pitten verder kan uitspugen.
2) znw. speeksel.
spoiti 1) ww. spuiten, bespuiten (met een middel), besproeien. Mi mu spoiti a sei oso fu kiri den mira. Ik moet de zijkant van het huis bespuiten om de mieren te doden. Fosi Merlin go na strati, a spoiti pikin switismeri na en sei neki. Voordat Merlin de straat opgaat, spuit ze wat parfum aan de zijkant van haar hals.
2) ww. inspuiten, inenten, injecteren. Datra spoiti a dresi fu a wroko moro esi. De dokter spoot hem het medicament in voor een sneller effect.
3) znw. injectie. Wan klem spoiti no sari. Een tetanusinjectie is niet voldoende.
naki spoiti ww. injectie geven. Di mi go na datra, a naki mi tu spoiti. Toen ik naar de dokter ben geweest, heeft hij me twee injecties gegeven. syn: gi spoiti.
teki spoiti ww. injectie krijgen. Te yu e go na dorosei kondre, yu mu go na BOG go teki spoiti. Voor je naar het buitenland gaat, moet je naar het BOG gaan voor een injectie.
4) znw. injectiespuit.
5) ww. ejaculeren.
sponsu znw. spons.
spot'popki znw. spotpop.
spotu znw. spot, grap. A dedeboskopu di mi yere, mi ben denki taki na spotu den e meki. Toen ik het overlijdensbericht hoorde, dacht ik dat men een grap maakte.
a no spotu gezegde. bijzonder veel. A no spotu alen kon tide! Het heeft vandaag echt hard geregend!
meki spotu nanga ww. spotten met, grappen maken met. A no bun fu spotu nanga Gado. Het is niet goed met God te spotten. No meki spotu nanga a dagu disi. Maak geen grappen met deze hond. Zie: dreigi.
ori ... na spotu gezegde. (iemand) voor de gek houden. A boi disi no abi lespeki. A e ori bigi bigi sma na spotu. Deze jongen heeft geen respect. Hij houd ouderen voor de gek.
spotuman znw. grappenmaker, spotter.
sprenka znw. sprinkhaan. Van: NL. Etym.: sprinkhaan .
sproiti ww. spruiten. Dri dei baka di un sai den siri, den bigin sproiti. Drie dagen nadat we het zaad gezaaid hadden, begon het te spruiten. Zie: pransun.
spuku 1) znw. spook.
2) ww. spoken. A kamra e spuku. De kamer spookt.
3) ww. geeft problemen van onbekende aard. A wagi e spuku mi. Ala mamanten mi mu feti nanga en fosi a start. Ik weet niet wat het probleem is met de wagen. Elke morgen kost het me veel moeite om hem te starten. syn: dangra.
spun 1) znw. lepel. Zie: forku; nefi.
2) ww. uitlepelen. I naf' puru a wiel. I kan spun a banti kon na doro dan yu e lapu en. Je hoeft het wiel niet weg te halen. Je kan de binnenband uitlepelen en daarna lappen.
spuru ww. spoelen. Yu kan poti pikinso watra gi mi fu spuru den krosi? Kun je wat water voor me klaarzetten om die kleren te spoelen? Van: NL. Etym.: spoelen .
srafu znw. slaaf. Zie: katibo.
srafumasra znw. slavenhouder.
srafumisi znw. een vrouw die slaven bezit.
srafuten znw. slaventijd.
srakti ww. slachten.
sraktiman znw. slager.
srakti-oso 1) znw. slachthuis, abattoir.
2) znw. slagerij. Var.: srakt'oso.
srakt'oso Zie trefwoord: srakti-oso.
Sranan 1) znw. Suriname. Var.: Sranankondre.
2) bnw. Surinaamse. Te mi e go na wenkri, mi e bai Sranan sani. Mi no e bai sani fu dorosei kondre. Als ik naar de winkel ga, koop ik spullen Surinaamse goederen. Ik koop geen dingen van het buitenland.
3) znw. de Surinaamse taal. syn: Sranantongo.
Sranankondre znw. Suriname. Sranankondre, Sranankondre, mi moi kondre mi lobi yu! Suriname, Suriname, mijn mooi land, ik hou van jou!
Srananliba znw. Surinamerivier.
Srananman znw. Surinamer. Wi de tan Srananman. Wij blijven Surinamers.
Sranansma znw. Surinamer (ook collectief).
Sranantongo znw. de Surinaamse taal. Zie: Takitaki. Var.: Sranan. Spelling variation: Sranan Tongo
sranga bw. voor een korte tijd, voorlopig, tijdelijk. Mi de dya nanga vakantie. Mi e tan sranga na mi s'sa. Ik ben hier op vakantie. Ik blijf voorlopig bij mijn zus. Wakti sranga. Mi e kon. Wacht even. Ik kom.
sranti Zie trefwoord: asranti. bnw. brutaal, vrijpostig.
srapu 1) bnw. scherp. A owru no srapu. A dede. De houwer is niet scherp. Het is bot. ant: dede2.
2) ww. wetten, aanzetten. Srapu a owru nanga wan feiri. Zet de houwer met een vijl aan.
3) bw. helder, scherp. Oma no e si srapu moro. Oma ziet niet scherp meer. syn: krin.
4) bnw. intelligent ; slim. A boi disi srapu. Es'esi a e grabu ala sani. Deze jongen is intelligent. Hij snapt alles heel gauw.
srefi 1) bw. zelfde. Ala dei na den srefi sma e kon ferferi unu. Elke dag komen dezelfde mensen ons plagen. syn: sèm.
2) bw. legt nadruk op het onderwerp. Skowtu srefi no sabi suma fufuru a wagi. Zelfs de politie weet niet wie die wagen gestolen heeft. Yu srefi sabi a sani dati, san wani taki yu lan. Je weet het zelf wat het betekend om verlamd te zijn. Na en srefi ben mus du ala sani. Hij moest alles zelf doen.
srefidensi znw. onafhankelijkheid, zelfstandigheid. syn: manspasi.
srefsrefi bw. legt nadruk op wat gezegd is. Pikinnengre no mag kon ini a wrokopresi srefsrefi. Kinderen mogen beslist niet in deze werkplaats komen. Mi lobi dyindyabiri srefsrefi. Ik houd erg veel van gemberbier. Morph.: redup. Spelling variation: srefisrefi, sref'srefi
sreka ww. jezelf of iets toebereiden of prepareren. A man sreka a dede fu a no pori. De man heeft het lijk geprepareerd zodat het niet zou bederven. Birfrow go sreka en skin fu ogri no miti en. Buurvrouw is zichzelf gaan toebereiden zodat geen kwaad haar kan overkomen. Gebruik: het wordt gebruikt om iets waar te maken.
sren znw. oude geldwaarde van 8 cent. Gebruik: verouderd. Zie: Zie tabel onder: moni.
srepi ww. slepen. Yu no mu opo a hebi kisi. Srepi en go na wan sei. Til de zware kist niet op. Sleep het naar de kant. A wagi libi mi na pasi. Un ben abi fu srepi en go moro fara. De wagen heeft me in de steek gelaten. We hebben het verder moeten slepen. Sensi di a wagi naki en, a e srepi en wan sei futu. Sinds hij aangereden is, trekt hij met zijn ene been (lett: sleept hij zijn ene been).
sriba znw. naam voor een groot aantal soorten van kleine zilverkleurige vissen die als lokaas gebruikt zijn. Hyphessobrycon, Astyanax, Moenkhousia, Tetragonopterus, Poptella, Pristella, Hemigrammus soorten/species (Characidae).
sribi 1) ww. slapen. Tide mi sribi te aiti yuru. Vandaag heb ik tot acht uur geslapen.
go sribi ww. slapen gaan. Den pikin go sribi bika tamara den mus go na skoro. De kinderen gingen slapen omdat ze morgen naar school moeten.
2) znw. slaap. Baka di a dringi a dresi, a fadon ini wan dipi sribi. Nadat hij het medicament ingenomen had, viel hij in een diepe slaap. Sribi ben kiri mi tide mamanten. Dat meki mi kon lati. Ik was erg slaperig vanmorgen, daarom ben ik laat gekomen. (lett: Slaap heeft me gedood vanmorgen...)
sribikamra znw. slaapkamer.
sribikrosi znw. deken, pyjama, beddelaken, nachtjapon. Odo: Mama na sribikrosi. A no e tapu dede, ma a e tapu syen. Spreekwoord: Bij moeilijkheden spreekt het moederhart (lett: Moeder is als een slaapkleed. Ze kan de dood niet tegenhouden, maar de schande kan ze wel bedekken).
sribi-papaya znw. gevlochten slaapmat. Var.: papaya2.
sribipe Zie trefwoord: sribipresi.
sribipresi znw. slaapplaats, bed, hangmat. Var.: sribipe.
sribisani znw. slaapgerei, slaapkleren.
srikasneki znw. slangsoort. Pseudoboa soorten/species (Colubridae). Ook bekend als ingibangi.
sroisi znw. sluis. Van: NL. Etym.: sluis .
sroiti bnw. niet goedgeefs zijn, zuinig. A man pe mi ben wroko fosi ben sroiti. De man waar ik eerst gewerkt heb was niet goedgeefs. syn: kundu3; gridi.
sroto 1) znw. slot. A sroto mu kisi pikinso oli. Het slot heeft een beetje olie nodig. Gebruik: Er is maar een woord voor 'slot' en 'sleutel'. Als men onderscheid moet maken tussen slot en sleutel is het mama nanga pikin 'moeder en kind'.
2) znw. sleutel. Mi lasi a sroto. Mi no man opo a doro moro. Ik heb de sleutel verloren. Ik kan de deur niet meer openmaken.
3) ww. sluiten. Sroto a doro gi mi. Sluit de deur voor me. Men kan een deur op verschillende manieren sluiten, b.v. met behulp van een slot (sroto), een grendel (greni), een kramp (krampu), een haak en oog (aka, of een houten balk (bowtu). ant: opo1.
4) bnw. op slot, gesloten. A doro sroto. De deur is op slot. ant: opo1.
5) ww. opsluiten. Skowtu tyari a man go sroto. De politie heeft de man weggebracht om hem op te sluiten. Sroto a kuku ini a kasi fu den pikin no go na en. Sluit de koekjes op in de kast zodat de kinderen er niet aan kunnen gaan.
6) ww. op slot zijn, opgesloten zijn. Na tu yari kba di a man sroto. Het is nu al twee jaren dat de man opgesloten is.
srudati znw. soldaat, militair. Zie: legre.
de ini srudati gezegde. in militaire dienst zijn. Ala den tu boi fu mi omu de ini srudati. Beide jongens van mijn oom zijn in militaire dienst.
srudati kampu kazerne, bivak. Zie trefwoord: srudati kampu.
stampu1 1) ww. stampen (in een vijzel). Yu e stampu pinda ini wan mata fu meki pindakasi. Men stampt pindas in een vijzel om er pindakaas van te maken.
2) ww. stampen (met de voeten). No stampu so tapu a trapu! Stamp niet zo op de trap!
stampu2 bnw. gedrongen (kort en breed) gebouwd. Zie: hipsi.
stampu3 1) ww. stempelen. Solanga den no stampu a papira, a no abi warti. Zolang het document niet gestempeld is, heeft het geen waarde.
2) znw. stempel, zegel. Mi ben abi fu tnapu wakti wan heri yuru langa fosi den naki wan stampu tapu a sani. Ik heb een uur lang moeten wachten voordat men een stempel op dat ding geplaatst had.
stan Zie trefwoord: ori stan.
stari znw. ster.
stegre 1) ww. een rijwiel alleen op zijn achterwiel rijden.
2) ww. steigeren.
steifi 1) bnw. sterk, potig, stevig. A wrokopresi e suku wantu steifi yong' boi fu wroko ini a maksin. Het bedrijf is op zoek naar enkele potige jonge mannen voor magazijn werkzaamheden. No poti a hebi dosu tapu a tafra dati. A no steifi. Zet de zware doos niet op die tafel. Het is niet stevig. ant: swaki. Zie: tranga.
2) bnw. stijf. Fa mi futu ben tan so langa ini a gips, a kindi kon steifi. Omdat mijn voet zo lang in gips gebleven is, is de knie stijf geworden. Van: NL. Etym.: stijf .
steisri Zie trefwoord: stesre. bnw. gesteven.
stèm ww. stemmen van een muziekinstrument.
sten znw. stem. Un yere wan sten, ma un no si no wan sma. We hebben een stem gehoord, maar we hebben niemand gezien.
poti ... sten ww. stemmen (als bij een verkiezingen). Furu sma no go poti den sten a yari disi. Veel mensen zijn dit jaar niet gaan stemmen.
sterapra znw. sterappel. Chrysophyllum cainito (Sapotaceae). soms gewoon aangegeven als apra.
stesre 1) ww. stijven. Te yu e stesre den krosi, den e tan moro langa. Als je de kleren stijft, blijven ze langer goed. Fosi yu e tai a anyisa, yu mu stesre a krosi. Voordat je een hoofddoek bindt, moet je het goed eerst stijven. Zie: goma.
2) bnw. gesteven. Wan lo stesre krosi didon drape san mus triki ete. Er liggen nog heel veel gesteven kleren daar die gestreken moeten worden. Var.: steisri.
stimofo znw. toespijs of vlees, wat men met rijst of brood eet. Den pikin nyan ala a stimofo ini a patu. Mi no wani nyan soso aleisi. De kinderen hebben al de toespijs uit de pot gegeten. Ik wil niet alleen witte rijst eten.
stof'sani Zie trefwoord: stofusani. znw. gekonfijtevruchten.
stofu 1) ww. stoven; koken in een gesloten pan met wat water (vis, vlees, groenten of vruchten). Te yu e stofu fowru, yu e baka en pikinso, yu e poti yu spesrei, yu e kanti pikinso watra gi en, dan yu e tapu a pan meki a stofu te a gari. Wanneer je kip stooft, bak je het eerst een beetje, je doet er specerijen bij, je doet er wat water bij, daarna maak je de pan dicht en stoof je de kip verder totdat het gaar wordt. Te yu wani stofu kersi, yu e kuku den kersi fosi, dan yu e poti sukru gi en. Als je kersen wil stoven, kook je eerst de kersen op, dan doe je er suiker bij. Zie: bori; baka2; smuru1.
2) bnw. gestoofde (vis, kip, vlees, groenten, of vruchten). Tide wi o nyan stofu fowru. Vandaag eten we gestoofde kip.
stofukronto znw. gestoofde kokosnoot. syn: krontokuku. Zie: dosi. Spelling variation: stof'kronto
stofusani znw. gekonfijtevruchten. Tanta Meta e seri switi stofusani. Tante Meta verkoopt lekkere gestoofde dingen (gekonfijte vruchten). Spelling variation: stof'sani
stoipi1 znw. stuipen, convulsies.
kisi stoipi ww. stuiptrekken.
stoipi2 znw. stuitbeen, staartbeen.
stoipi-siki znw. epilepsie, vallende ziekte.
stompu Zie trefwoord: tompu. znw. stomp (van een boom).
ston 1) znw. een steen of een stuk beton.
2) bnw. gemaakt van steen, maar meestal van beton.
broko ston znw. gebroken bouwstenen. Te den kba broko a skotu, dan wi o furu den olo ini a strati nanga den broko ston. Als ze klaar zijn met het afbreken van de muur, zullen we de gaten in the weg met de gebroken stenen vullen.
stonbangi znw. stenen zitbank.
stonbanti znw. suspensoir.
stonfutu 1) znw. stenen voetstuk waarop men vroeger huizen bouwde.
2) znw. figuurlijk gebruikt voor iemand die vanaf het begin of voor een zeer lange tijd bij iets betrokken is.
stonskotu znw. stenen muur.
stotu1 overg.ww. stuiten, stutten. Mi stotu mi futu na a ston dape. Ik heb mijn voet tegen die steen daar gestoten.
stotu2 onoverg.ww. eindigen. A tori stotu te dya. Hier eindigt het verhaal. ant: bigin. Zie: kba.
stowtu 1) ww. het wordt gebruikt voor kinderen die zeuren om iets te krijgen. A pikin e stowtu fu a preisani fu a trawan. Het kind dwingt om het speelgoed van de ander. Mi no lobi a boi disi. Na wan stowtu pikin. Ik houd niet van deze jongen. Het is een dwingerig kind. Gebruik: Het wordt ook als zelfstandig- of bijvoeglijknaamwoord gebruikt. Zie: dwengi.
2) ww. het wordt gebruikt voor volwassenen die huilen of voor kinderen die vaak en veel huilen. A no spotu stowtu a famiri stowtu di den poti a dedeskin ini a olo. De familie heeft flink gehuild toen men het lijk in de groeve neerliet. Mi no man nanga a stowtu san a pikin disi e stowtu te a e meki tifi. Ik kan niet met het gehuil van dit kind wanneer het tandjes krijgt. (lett: het gehuil dat dit kind huilt als...). Gebruik: Het wordt ook als zelfstandig- of bijvoeglijknaamwoord gebruikt.
straf'man znw. gestrafte, gevangene, gedetineerde. Spelling variation: strafuman
straf'oso znw. gevangenis. Zie: dungru-oso. Spelling variation: strafu-oso
strafu 1) znw. straf. Ala sma skreki di den yere a strafu di den leisi gi en. Iedereen schrok toen ze het vonnis hoorden dat tegen hem geveld werd.
de na strafu gezegde. in de gevangenis zijn.
koti strafu ww. straf uitzitten. A koti dri yari strafu. Hij heeft drie jaren straf uitgezeten. syn: beni strafu.
leisi strafu ww. berechten, veroordelen. A krutubakra wakti te leki ala sma kon tiri fosi a leisi strafu gi a fufuruman. De rechter wachtte totdat iedereen stil was voordat hij de dief veroordeelde.
nyan strafu ww. straf ondergaan.
2) ww. straffen, richten. Gado o strafu den man dati. God zal die mannen straffen.
strafuman Zie trefwoord: straf'man. znw. gestrafte, gevangene, gedetineerde.
strafu-oso Zie trefwoord: straf'oso. znw. gevangenis.
strati znw. straat. Van: NL. Etym.: straat .
go na strati gezegde. A: Pe yu m'ma de? B: Mi bribi a go na strati, yèrè. A: Waar is je moeder? B: Ik geloof dat ze uitgegaan is, hoor.
strei 1) ww. strijden. Transvaal nanga Robinhood e strei fu wini. Transvaal en Robinhood strijden om de overwinning. syn: feti.
2) znw. strijd. Yu wini a strei. Je hebt de strijd gewonnen.
3) ww. wedden. Mi e strei anga yu taki Robinhood o wini. Ik wed met je dat Robinhood zal winnen.
4) znw. weddenschap. Robinhood wini, dus yu wini a strei. Robinhood heeft gewonnen, dus je hebt de weddenschap gewonnen.
streiboto znw. boten wedstrijd.
streilon znw. wedloop. Zie: wega.
strepi 1) znw. streep, lijn. A hari wan strepi ini a santi. Hij trok een lijn in het zand. A fraga fu Sranan abi tu weti strepi. De vlag van Suriname heeft twee witte strepen.
2) bnw. gestreept. Tide Norbert weri wan moi strepi empi. Vandaag heeft Norbert een mooi gestreept hemd aan. syn: strepistrepi.
3) ww. doorstrepen. Di mi si taki den strepi mi nen, mi ben sabi taki mi no bo kisi wan dyari. Toen ik zag dat mijn naam doorstreept was, wist ik dat ik niet in aanmerking kwam voor een perceel.
strepistrepi bnw. gestreept.
stroistroi ww. strooien. Di a puru a kuku ini a onfu, a stroistroi sukrumoisi na en tapu. Toen ze de koek uit de oven haalde, strooide ze suikermuisjes erop.
strun znw. citroen. Citrus limon (Rutaceae). Zie: alanya; apresina; lemki; ponpon1.
strungrasi znw. een grassoort die ruikt als citroen. Cymbopogon citratus (Gramineae). Gebruik: wordt meestal gebruikt als geneesmiddel voor verkoudheid.
struntyi znw. strontje. Zie: soro-ai.
stuka 1) ww. studeren, onderzoeken. A boi o go stuka na Bakrakondre. De jongen zal gaan studeren in Nederland. Nownowde den boi e stuka bun fosi fa den kan broko kon ini yu oso. Dezer dagen onderzoeken de jongens eerst goed hoe ze je huis kunnen inbreken.
2) znw. studie. A stuka san mi e du no makriki. De studie die ik volg is niet makkelijk.
stupu znw. stoep. Zie: drompu.
sturu znw. stoel. Zie: bangi1.
sukru 1) znw. suiker.
2) bnw. zoet. A te sukru tumsi. De thee is te zoet.
3) ww. suikeren, zoeten. Sukru en pikinso moro. Zet nog wat suiker bij.
4) bw. gezellig. Mi lobi te Hendrik e kon bika a man dati sukru. Ik houd er van wanneer Hendrik komt want hij is gezellig. syn: switi; tyari fatu.
5) znw. suikerziekte. Te yu abi sukru, yu no mu nyan furu switisani. Als je diabeet bent, mag je niet veel zoetigheid eten. Var.: sukrusiki.
sukrubakba znw. een bakovesoort met korte zoete vruchten. Musa soorten/species (Musaceae). Ook bekend als pikinmisi-finga bakba.
sukrub'bu znw. blaas die ontstaat in het zand na de regen.
sukru-erki znw. suikergoed gemaakt van kokosnoot en pinda's (meestal gemaakt voor een dede-oso).
sukrukandra znw. suikerklontje, kandij.
sukrumira znw. faraomier. Monomorium pharaonis (Formicidae, O. Hymenoptera).
sukrumoisi znw. muisjes (broodbeleg).
sukrupatu znw. suikerpot.
sukrusani znw. suikerwerk, snoep. spec: kawston; kawlade; lek'tongo; kakaston; amalan; lonka; watrakan2; bigifutu2.
sukrusiki Zie trefwoord: sukru. znw. suikerziekte.
sukruskrati znw. chocolade, met suiker. Gebruik: nu zegt men liever syokola. Zie: skrati.
suku 1) ww. zoeken. Mi e suku mi moni. Mi no sabi pe mi poti en. Ik zoek mijn geld. Ik weet niet waar ik het gezet heb.
2) ww. het hof maken. Heri dei a boi e suku den pikin meid. De hele dag maakt de jongen de meisjes het hof.
diki suku ww. onderzoeken. No wan sma ben wani taki, ma skowtu diki suku te leki den feni suma kiri a frow. Niemand wou iets zeggen, maar de politie bleef onderzoeken totdat ze hadden uitgevist wie de vrouw vermoord had. syn: ondrosuku.
suku ... mofo uitlokken. Zie trefwoord: suku ... mofo.
suku mofo aanstoot gevend. Zie trefwoord: suku mofo.
sula znw. stroomversnelling, waterval.
suma 1) vragend.vnw. wie. Suma e kon dape de? Wie komt er daar aan?
2) bw. wie, welke persoon. Skowtu no sabi suma du a sani. De politie weet niet wie dat gedaan heeft.
3) vnw. wie, iemand. Luku suma e kon! Kijk wie komt!
sungu 1) ww. zinken, overstromen. Zie: kanti.
2) onoverg.ww. onder water lopen. Di alen kon hebi, a heri prasi sungu. Toen het hard regende, liep het hele erf onder.
3) ww. verdrinken. Di a boto drai tapu, feifi sma sungu. Toen de boot omkantelde, zijn vijf mensen verdronken. syn: dede na watra.
sunsaka znw. zuurzak. Annona muricata (Annonaceae).
supu znw. soep. Zie: brafu.
supuwiwiri znw. soepgroenten, selderie. Apium graveolens (Umbelliferae).
susu znw. schoenen. Gebruik: meestal duidt het een paar schoenen aan, maar soms kan het ook een van de schoenen betekenen. Spelling variation: ssu
wan futu susu znw. een enkele schoen. A wan futu susu fu mi boro. Een van mijn schoenen heeft een gat.
sutu1 1) ww. schieten. Tide mi omu sutu wan pingo. Vandaag heeft mijn oom een pingo neergeschoten.
2) ww. afsteken, afschieten. Den sma lobi fu sutu finpeiri owruyari neti. Men houd ervan om vuurwerk af te steken op oudejaarsavond. Skowtu e ondrosuku ete sortu wan fu den man sutu a gon. De politie is nog bezig te onderzoeken wie van de mannen het geweer heeft afgeschoten.
sutu2 ww. ontploffen, springen (als van een band). Di a oso e bron, wan gasbom di ben de na ini sutu. Toen het huis afbrandde, ontplofte er een gascylinder die zich erin bevond. Wan fu den baka banti fu a wagi sutu. Een van de achterbanden van de wagen is gesprongen.
sutu3 1) ww. instoppen, insteken. Yu no abi noti fu suku dya. Sutu yu anu ini yu saka. Je hebt hier niets te zoeken. Stop je handen in je zakken. Fu di a susu ben bigi gi mi futu, mi sutu papira go ini a susu. Omdat de schoenen te groot waren voor mijn voeten, heb ik papier erin gestopt. Yu kan sutu den ksabatiki go ini a gron. Je kan de cassavestokken in de grond steken.
2) ww. steken, prikken. Un sabi fa maskita kan sutu un, èn fa a kan bari na sma yesi. Je weet hoe muskieten ons steken, en hoe ze in onze oren zoemen. Te yu e piki rosu, yu mu luku bun taki den maka no sutu yu. Als je rozen plukt, moet je oppassen dat de dorens je niet steken. Zie: dyuku; beti.
sutu ... finga go na loktu vinger in de lucht opsteken. Zie trefwoord: sutu ... finga go na loktu.
sutu faya gi mensen ophitsen. Zie trefwoord: sutu faya gi.
swa 1) bw. zuur.
2) ww. verzuren, zuur toevoegen. No poti a lemki ini a ijskasi. A o swa a merki. Zet de lemmetje niet in de ijskast. Het zal de melk verzuren. A pom sukru tumsi. I mus swa en pikinso moro. De pom is te zoet. Je moet wat meer zuur bijzetten.
swa en fesi nors, onvriendelijk of boos gezicht opzetten. Zie trefwoord: swa en fesi.
swa-alanya znw. citrussoort, zuur oranje. Citrus aurantium (Rutaceae). Ook bekend als korsow-alanya. Zie: alanya.
swagri znw. man van je zus of zusje, zwager. Gebruik: Er is waarschijnlijk geen apart woord in het Sranan voor schoonzus/zwageres. Zie: Zie tabel onder: famiriman.
swaki 1) bnw. zwak. No sidon tapu a sturu. Den futu fu en swaki. Zit niet op de stoel. De poten zijn zwak. ant: tranga.
2) znw. zwakte. A abi wan swaki gi sopi san e poti en ala yuru na problema. Hij heeft een zwakte voor alcohol dat hem telkens weer in problemen brengt.
swakifasi zww. zwakheid. Gado mu yepi wi nanga den swakifasi fu wi. God moet ons met onze zwakheden helpen.
swakisei znw. zwakke plek. A team no abi no wan swakisei. Ala man e prei bun. De ploeg heeft geen zwakke plek. Elke speler is goed.
swakiwan znw. zwakken. Unu di tranga mus abi pasensi nanga den swakiwan. Jullie die sterk zijn moeten geduld hebben met de zwakken.
swampu znw, bw. zwamp, moeras. Zie: kriki; liba; gotro; se.
swamputodo znw. pipa, surinaamse pad. Pipa pipa (Pipadae). Ook bekend als pipatodo of watratodo.
swarf'dosu Zie trefwoord: swarfudosu. znw. lucifersdoos.
swarf'tiki Zie trefwoord: swarfutiki. znw. luciferstok.
swarfu znw. lucifer. Zie: swarfutiki.
swarfudosu znw. lucifersdoos. Teki wan swarfudosu gi mi. Pak even een doos lucifers voor me. Spelling variation: swarf'dosu
swarfutiki znw. luciferstok. Teki wan tiki swarfu nomo. Neem maar één lucifer. Zie: swarfu. Spelling variation: swarf'tiki
swari ww. slikken.
swasani znw. op azijn ingemaakte vruchten, zuurgoed. Den froktu san wi poti tapu asin wi e kari swasani. De vruchten die wij in azijn laten trekken noemen we zuurgoed. spec: apra; oleif; manya; pomusteri; birambi; komkomro.
swen ww. zwemmen.
sweri1 1) ww. eed afleggen, zweren. A man sweri tak' a no en du en. Hij zwoor dat hij het niet gedaan had.
2) znw. eed. Den boi meki wan sweri tak' den no o taki suma kiri a man. De jongens sloten een eed af dat ze niet zouden zeggen wie de man vermoord had.
sweri2 1) ww. zwellen. A dyesi meki ala a blon sweri. De gist heeft al het deeg doen zwellen.
2) znw. gezwel, buil, bult. A abi wan sweri tapu en anu pe a kawfrei beti en. Hij heeft een bult op zijn arm waar de daas hem gebeten had.
3) bnw. gezwollen. Mi no man poti a sweri futu ini a susu. Ik krijg het gezwollen been niet in de schoen.
sweti 1) znw. zweet. A sweti bron mi ai. Het zweet brandde in mijn ogen.
2) ww. zweten. Fa mi wroko ini a son, mi sweti te mi heri empi kon nati. Doordat ik in de zon werkte, zweette ik z¢ dat mijn hele hemd nat werd.
3) ww. moeite maken, zwoegen. Mi sweti fu kon na a wenkri disi. Ik heb gezwoegd om aan deze winkel te komen. Zie: feti.
swipi znw. 1) paradijsboomslang. Leptophis ahaetulla (Colubridae).
2) slangsoort. Liophis lineatus (Colubridae). Ook bekend als krawatasneki.
3) slangsoort. Thamnodynastes pallidus (Colubridae).
swit'bontyi znw. boonsoort; het heeft een zoete witte vruchtvlees om de zaden. Inga soorten/species (Mimosaceae).
switi 1) bnw. lekker, heerlijk. A nyanyan fu yu e smeri switi. Dat eten van je ruikt lekker.
2) bnw. aangenaam, prettig. Un psa wan switi ten drape nanga mi frow famiri. We hebben een aangename tijd daar doorgebracht met mijn vrouws familie.
3) znw. lekkere smaak. Te a psa yu tongo, yu no e tesi a switi fu en moro. Als het voorbij je tong is, proef je die lekkere smaak niet meer.
4) bw. gezellig, gelukkig, prettig, lekker (ook in figuurlijke zin). A sori leki den ben e libi switi nanga makandra. Het lijkt er op dat ze gelukkig hebben samen gewoond. A wagi fu yu e rei switi ete. Je wagen rijdt nog lekker.
switismeri znw. parfum, reukwerk.
switismeri-oli znw. geparfumeerde olie.
switisopi znw. een zoete alcoholische drank, likeur.
swit'kasaba znw. cassave die zonder speciale voorbereiding klaargemaakt kan worden. Manihot esculenta (Euphorbiaceae). spec: botrokasaba; boyokasaba. Zie: bitakasaba.
swit'patata znw. bataat, zoete patat. Ipomoea batatas (Convolvulaceae).
swit'sani znw. snoepgoed.
swit'sopo badzeep, reukzeep. Zie trefwoord: swit'sopo.
swit'watra znw. ritueel kruidenbad.
syabi-syabi bnw. slordig en onverzorgd (wat kleding betreft). Morph.: redup.
syant znw. sergeant. Zie: ofisiri.
syatu bnw. kort. ant: langa1.
syatu pasi een kortere weg nemen. Zie trefwoord: syatu pasi.
syen 1) znw. schande, schaamte. A sani san a du meki tak' a heri famiri kisi bigi syen. Hetgeen hij gedaan heeft, heeft de hele familie grote schande bezorgd.
kon na syen gezegde. schande krijgen. Efu yu tan du so, yu o kon na syen. Als je zo blijf doorgaan, zal je schande krijgen.
2) bnw. schandelijk. Mi no man nanga den syen sani san den e du drape. Ik kan niet tegen de schandelijke dingen die ze daar doen.
3) ww. zich schamen. A e syen fu kon inisei. Hij schaamt zich om binnen te komen syn: firi syen.
syensyen bw. verlegen. A e syensyen, dat' meki a no e kon pe furu sma de. Ze is verlegen, daarom komt ze niet waar er veel mensen zijn. Morph.: redup.
syinsyart znw. katapult. Var.: sinsyart. Van: Eng. Etym.: slingshot .
syobu ww. duwen, porren, stoten. Te yu de na ondro wowoyo, den sma e syobu yu fu ala sei. Als je onder de markt bent, duwt men je van alle kanten. Morph.: redup. Zie: syobusyobu.
syobusyobu ww. meerdere malen duwen of stoten. A meti no ben man go ini a saka, ma a syobusyobu en te leki a go. Hij kon het vlees niet in de zak krijgen, maar hij bleef duwen totdat het lukte.
syoro znw. kant van een rivier of van de zee, wal, oever. Fu di a watra ben sekseki tumsi ini a liba, den boto tan na syoro. Omdat de rivier onstuimig was, bleven de boten aan wal. Zie: sekanti; libakanti; watrasei.
syow1 ww. sjouwen. Yu kan syow a tas gi mi na oso? Kun je de tas voor me naar huis sjouwen? Zie: tyari.
syow2 znw. schouwspel, show. Gi suma yu e meki syow? Voor wie maak je zo'n schouwspel?
syowman znw. sjouwer, (vracht)drager.
syurkoro znw. zuurkool.
syuru bnw. makkelijk losraken, uit elkaar vallen. Oma wiwiri syuru. A e fasi bos'bosu na a kankan. Oma's haar is aan het losraken. Het blijft bij bosjes aan de kam vastzitten. A meti bori te a syuru. Het vlees is gekookt totdat het uit elkaar valt.
syusyu 1) znw. gefluister. Ala dei te mi e kon na wroko mi e yere syusyu syusyu. Mi sabi taki den e taki sma sani. Elke keer wanneer ik aan het werk kom, hoor ik gefluister. Ik weet dat ze daar over anderen zitten te roddelen.
2) ww. fluisteren.
Copyright © 2003