Diccionario matsigenka -- castellano

Return to Peru page

Cover
Title
Contenido
Prólogo
Abreviaturas y símbolos

Part 1: Diccionario matsigenka -- castellano

• A a
• Aa — áakyari
• agatamagoakero — aisátyovi
• aítane,aitanéegi — akagimotani
• akakencháini — akapátsati
• akapóati — akatováini
• akatováiti — akya
• akyáenka — amatagantsi
• amatakotagantsi — ampatagantsi
• ampate — ananekivenkiki
• ananekivocharókite — anitagantsi
• anona — antaritagantsi
• antarokitagantsi — antarotagantsi
• antarotake — apipankótene
• apipokítene — aragantsi
• aragatagatatagantsi — arapatagantsi
• arapataka — aratintiatagantsi
• aratintitagantsi — araventakitagantsi
• araventakitake — ário
• arioankiniri — ariomonkitagantsi
• ariompa — ariopatsárika
• ariopatsárika — ariorókari
• ariosamárika — arioventiratyo
• ariovintsinérika — asaragaka
• asashitegaka — atagantsi
• atagantsi — atavagetagantsi
• atavápanko — avigitagantsi
• avikagantsi — chagárento
• Ch ch
• avikagantsi — chagárento
• chagenchageitagantsi — chakichakiitagantsi
• chakiitagantsi — chakókeni
• chakopi — champitagantsi
• chámpitsi — chapinitakotagantsi
• chapiókintsi — chashiatagantsi
• chashinti — chóeni
• choeniatagantsi — chokavirintsi
• chokíoni — chomivakotagantsi
• chomogorinto — chónkei
• chonkéronto — chorontagantsi
• chorovachakitagantsi — chovíkiri
• chovikirishi — eee
• E e
• chovikirishi — eee
• eeeeeee — enkagagantsi
• enkagáshiri — eritagantsi
• erivagantetagantsi — evánaro
• evankaritagantsi — gaatagantsi
• G g
• evankaritagantsi — gaatagantsi
• gaatagantsi — gagagantsi
• gagantsi — gagantsi
• gagantsi — gakotantagantsi
• gaku — game
• gameniagantsi — ganiagantsi
• ganige — gara
• garaagantsi — garatsaitagantsi
• garenigichotagantsi — gasurentagantsi
• gasurentagantsi — gashiriagantsi
• gashirintsi — gatagakotagantsi
• gatagantsi — gatavatsaagantsi
• gatavoagagantsi — gatikampogiteagantsi
• gatinkaagantsi — evánaro
• gatsatakotaka — gavashitagantsi
• gavatsatagantsi — gaviaririntagantsi
• gavigiitagantsi — gavisagantsi
• gavitagantsi — gegontagantsi
• gegontaméntontsi — giagantsi
• giakagagantsi — giivatagantsi
• gikamarankagantsi — gimamerinkagantsi
• gimanatantagantsi — gipigagantsi
• gipigatovaikitagantsi — gisantagantsi
• gisavinkagantsi — gitinaagantsi
• gitirotsantsi — gitsokagantsi
• gítyatsi — gompúarere
• gomputagantsi — gorankaatagantsi
• gorankagantsi — gotagantsi
• gotagashitagantsi — gotsaitagantsi
• gótsatsi — guronteaatagantsi
• gurontetagantsi — iavátsaremaranke
• I i
• gurontetagantsi — iavátsaremaranke
• iavigitakero — ichoriákite
• ichorontaka — igamporétsani
• iganégini — igavosare
• ige — igitoirópinikémari
• igitoirópinishíntori — iinantakaro
• íita — ikametienkatake
• ikametitake — ikatavoakero
• ikatigaatakero — ikenapagénityo
• ikenavagetake — ikíiro
• ikikaanetake — ikivakeri
• ikivakoataka — ikotagakeri
• ikotakiakero — ikya
• ikyáenka — imagineku
• imágira — imashi
• imáshiki — imirinka
• imitaake — impérita
• imperitanaki — impote
• imuakisetake — inchaempekii
• inchákii — incho
• inchóviki — iníroa
• inisetakero — inkitieríkiti
• inkoariki — intaganivani
• intaganivati — intátikya
• intatonikya — íntira
• intiratyo — iokatetaka
• iokatetakero — ipashitakeri
• ipashitakero — ipigotaakero
• ipiitagakero — ipomirintsiventakaro
• ipona — iraatsiénkama
• iraatsigíteri — irakipare
• irakípare — irashitari
• iratsipereane — irírokya
• irírome — irirotake
• irirotanake — irogaguro
• irogámere — iroronika
• iroronírika — isakirigakotakeri
• isama — isataakotakeri
• isataamento — isetakero
• isetarekiinkute — ishapishinketakotaka
• ishapishitetaka — ishinkanáparipákitsa
• ishínkei — ishomarikitakotaka
• ishomarikitakotake — itantagantsi
• itantakero — itegosetakero
• iteigakero — itimpatsaakeri
• itimpatsarankaka — itisenareakero
• itisonkakero — ituakero
• ituakotake — itsegókishi
• itsegokishitake — itsinanetagakeri
• itsinanetakotaka — itsitikitakérira
• itsitípanki — itsúotsa
• itsuriataka — ivankisorómai
• ivánkire — íviri
• iviriorionkake — ivoro
• ivoroki — jerinti
• J j
• ivoroki — jerinti
• jerintipa — joto
• kaachaitagantsi — kaaragitema
• K k
• kaachaitagantsi — kaaragitema
• kaaragitetagantsi — kaatagantsi
• káatsanke — kaemagantsi
• kaemakotagantsi — kagamanetagantsi
• kagantágeri — kagitsokanetagantsi
• kagotaganetagantsi — kakintetagantsi
• kakintetashitagantsi — kamagantsi
• kamagantsi — kamaguatagantsi
• kamaguatakotagantsi — kamana
• kamanavagetagantsi — kamaraitagantsi
• kamarákiri — kamato
• kamatópini — kametaretagantsi
• kameti — kametirivenkiki
• kametitagantsi — kamosoatagantsi
• kamosogantagantsi — kanai
• kanari — kaniátiro
• kánika — kantagantsi
• kantagitetagantsi — kantakotagantsi
• kantakotantagantsi — kantavagerontsi
• kantavagetagantsi — kantiri
• kanuromonkitagantsi — kañotagantagantsi
• kañotagantsi — kaokitagantsi
• káonkari — kapatsatagantsi
• kapatsatagantsi — kapiroshi
• kapiroshigémento — karagaraitagantsi
• karagiteakotagantsi — karashirontetagantsi
• karatagagantsi — kareti
• karevatsasetagantsi — kasavogitagantsi
• kasékari — kashimaitagantsi
• kashintsatagantsi — kataagantsi
• katagantsi — katigagantsi
• katigagoroatagantsi — katinkapoatakotagantsi
• katínkara — katonkagantsi
• katonkakotagantsi — katsatagagantsi
• katsatagantsi — katsikisetagantsi
• katsikonákiri — katsirinka
• katsirinkáari — katsomikya
• katsugagantsi — kavintsaagantsi
• kavireagantsi — kavorogakotagantsi
• kavorogamitítsari — kavushitagantsi
• kayónaro — kemagatsikatagantsi
• kemakagagantsi — kematigakotagantsi
• kematonkatagantsi — kemporiki
• kenaatagantsi — kenavagetagantsi
• kenchaitagantsi — kenkitsatagantsi
• kenkitsatagantsi — kentagantsi
• kentagantsi — kentitséikiti
• Kentivákori — kepigatakotagantsi
• kepigisetagantsi — keshirotagantsi
• keshito — kiasetagantsi
• kiasetagantsi — kigavokirintsi
• kigavokitagantsi — kimoaatagantsi
• kimoárini — kipareagantsi
• kípari — kiraagarekiáama
• kiraagíteri — kiraatagantsi
• kiraatakotagantsi — kirikaméntontsi
• kirikanontagantsi — kisagantsi
• kisakagantagantsi — kisashitagantsi
• kisatsegorintagantsi — kishitagantsi
• kishitagantsi — kitakitaatagantsi
• kitamotagantsi — kitatagantsi
• kitavireagantsi — kitekencháima
• kitekishiri — kiteritagantsi
• kiterogantagantsi — kitsari
• kitsatagantsi — kitsitatagantsi
• kitsitinkaatagantsi — kitsokantagantsi
• kitsókiri — kivakoatagantsi
• kivakotagantsi — kivúreri
• kivutagantsi — kogakotagantsi
• koganontagantsi — kogashitagantsi
• kogi — kokitagantsi
• koko — kómaro
• kómaro — kompitakotagantsi
• kompogiteagantsi — komutagantsi
• komutsatagantsi — kóncharo
• konchónchoni — konoatagantsi
• konoatagantsi — kononkatsapatagantsi
• konónonti — kontevárontsi
• kontiakontia — kóraka
• korakatagantsi — koriankagantsi
• koriároni — koroshi
• koroshitagantsi — koseatagantsi
• kosetagantsi — kotagagantsi
• kotagantsi — kotua
• koturoatagantsi — kovaagitetagantsi
• kováari — kovintsatagantsi
• koviri — kovúrintsi
• kovuriririri — kuatagantsi
• kuategatagantsi — kuchatagantsi
• kuchatakotagantsi — kurigagantsi
• kurigikurigikurigi — kusoenkatagantsi
• kusogamáneri — kusomashitagantsi
• kusomashitakotagantsi — kusotakotagantsi
• kúshitsi — kushopoatakotagantsi
• kúshori — kutamaitagantsi
• kutamaronkaenkatagantsi — kutonkireakotagantsi
• kutonkitagantsi — kuvokitagantsi
• kyamagotagagantsi — máani
• Ky ky
• kyamagotagagantsi — máani
• M m
• kyamagotagagantsi — máani
• maaniákona — maaniñakitagantsi
• maaniñakiti — machairíkiti
• machakanari — magániri
• magániro — magempisetagantsi
• magempitagantsi — magityatagantsi
• magityatsantsi — maireni
• mairetagantsi — makitekitagantsi
• makitetagantsi — mamerigítema
• mamerigitetagantsi — mampiventagantsi
• mampoatagantsi — manakotagantsi
• manatagantsi — maniti
• manitigógine — mantíkiti
• mantsareatagantsi — mañaventakotagantsi
• maño — mapuakunirira
• mapuchonchókiti — maranetagantsi
• maraníyoki — mararotagantsi
• marati — máretsi
• márini — masankoani
• masasama — mashitakotagantsi
• mashonti — matianeri
• matikagantsi — matsatonkitagantsi
• matsekagantsi — matsíkantsi
• matsikantsishi — matsinkagantsi
• matsinkatsatagantsi — matsóntsori
• matsontsorípini — mavokiagantsi
• mavoro — mechokyárira
• mechomagori — mechotagantsi
• mechotakotagantsi — mekagantsi
• mekamentyakitagantsi — mentsamentsaitagantsi
• mentsatagantsi — meretatagantsi
• meretatónkintsi — meshínantsi
• meshipéroki — miguchasénari
• migumitítsama — mirigagantsi
• mirigagantsi — mokoikitagantsi
• mokoikitakotagantsi — monteagantsi
• monteshitagantsi — moromoro
• morokimiriakitagantsi — muatagantsi
• muióooo,muióooo,muióoo — murókari
• mutagantsi — nagantsi
• N n
• mutagantsi — nagantsi
• nagashintotirira — nampínantsi
• nampiriantsi — narompa
• naronkashitagantsi — naviagantsi
• navikaatagantsi — neagantsi
• neakagantagantsi — neashitagantsi
• neatagantsi — negintetagantsi
• negíntetya — nenketagantsi
• nenketakotagantsi — netsaagantsi
• netsaakotagantsi — nevitagantsi
• nia — niakotagantsi
• niamonkitagantsi — niavintsatagantsi
• niavitagantsi — nigankinaatagantsi
• nigankipoki — nitsírio
• noatagantsi — nomágira
• nomankegare — nonkorenkagantsi
• nonoshi — noshikakotagantsi
• noshinto — notomi
• notováenka — ñóronke
• oáaku — ocharíati
• O o
• oáaku — ocharíati
• ochárone — oga
• ogaa — ogamónkini
• ogamorínteni — ogapóani
• ogapókini — ogatúini
• ogatuitákoni — ogishi
• ogíteka — ojojoo
• oju — okagantsi
• okagantsi — okametareitake
• okametaretake — okaratsáiku
• okarenipatsatake — okatsaatagantsi
• okatsimonkitake — oketyórini
• oketyórira — okitsoki
• okitsotaneaka — okotagantsi
• okotareake — okyara
• okyárika — omai
• omaireaatake — omarapágeni
• omarapagérika — omirinka
• omititsa — Ompikirini
• omporetsa — onkenishigetira
• onkenishigitetira — opa
• opaesatogitetake — opashinigitetake
• opashipashiatakotakero — ópito
• ópitsa — orenkagantsi
• oriraa — osaatonkitake
• osaatuitake — osatyóniro
• osatyoporóniro — oshetoniro
• oshetopari — óshite
• oshitéare — otavirika
• otavoake — otinkamia
• otinkamienka — otushiriate
• otutomento — otsegororopokitake
• otsegotake — otsitíganto
• otsitíkante — ovankevóaro
• ovañóiro — ovírio
• oviriotsa — oyashi
• oyashiaku — paaventakotagantsi
• P p
• oyashiaku — paaventakotagantsi
• paaventantagantsi — pagatsikaakagantsi
• pagavéane — pairagitetagantsi
• pairani — pairopokitagantsi
• pairosamatagantsi — paiventagantsi
• pajatagantsi — pakitsóniro
• pakitsótiro — pamankagiteagantsi
• pamatsaniro — pampatagantsi
• pampátui — pamuatagantsi
• pamuatakotagantsi — paniriagantirema
• paniriagantiretagantsi — pankishiatagantsi
• pankitagantsi — pantsaagantsi
• pantsaatagantsi — papokitagantsi
• papokítiro — pareagantsi
• Páreni — parigitagantsi
• parigiteagantsi — pasanta
• pásaro — pasotániro
• pasotanivátiro — pashinigitetagantsi
• pashiniitagantsi — pashiríkoni
• páshiro — patagantsi
• patáitiro — patimatagagantsi
• patimatagantsi — patosavakotagantsi
• patotagantsi — patsetagantsi
• pátsetsi — paviatagantsi
• pavireagantsi,pavirenkagantsi — pegaatagantsi
• pegaenkatagantsi — pegagiteakotagantsi
• pegagitontsi — pegaventagantsi
• pegiitagantsi — penta
• peragitetagantsi — petakirimashitagantsi
• petamashitagantsi — pevankoagantsi
• pevatsatagantsi — piagitagantsi
• piákiti — piegitegagantsi
• pieitagantsi — pigantirenkagantsi
• pigarintsishi — pigotaagantsi
• pigutáaka — pikíiteti
• pikónkiri — pinkagantsi
• pinkagantsi — piotagantsi
• pipokitetirira — pirento
• piretsegotagantsi — pirinitsantsatagantsi
• pirinivankatagantsi — pisegurenkagantsi
• pisegurenkareagantsi — pishionkagantsi
• pishitagantsi — pitankaatakotagantsi
• pitankagantsi — pitenívati
• pitentagáiro — pítiro
• pitirópana — pitsatagantsi
• pitsataka — pityagitagantsi
• pityákirepityákire — pochaatagantsi
• pochakanari — pogámere
• pogatagantsi — poimaatagantsi
• poimameshinatagantsi — pókiri
• pokiriti — ponareagantsi
• ponareagantsi — ponta
• poñárona — porenkamaitagantsi
• porenki — porókari
• porókintsi — posaari
• posashinketagantsi — poshokitagantsi
• potagantsi — potogovareki
• pótsiri — potsitapokitagantsi
• pótsitari — potsotagantsi
• potsotaroki — pugagantsi
• pugamentagantsi — puntashitagantsi
• punto — puvanti
• sa — saamenkiaatagantsi
• S s
• sa — saamenkiaatagantsi
• saamenkitagantsi — saanáari
• saanaatagantsi — saashinkantagantsi
• saashitetagantsi — saatsenkoatagantsi
• saatsenkoatakotagantsi — sagempitatagantsi
• sagiakotagantsi — sagoreagantsi
• sagorereegnsagorereegn — sámani
• samanigitetagantsi — samechanoenkatagagantsi
• samechanoenkatagantsi — sampántoshi
• sampantoshiatagantsi — sanareagantsi
• sanareagitetagantsi — sankenavantagantsi
• sankenavoatakotagantsi — santaviri
• santemátiki — sapeagantsi
• sapegiitagantsi — saragagantsi
• saraitagantsi — sarintagantsi
• sarioki — satereagantsi
• satetagantsi — savi
• saviaku — savishatatagantsi
• savitagantsi — savotagantsi
• savotaroki — seiseisei
• seitagantsi — sékatsi
• sekatsigati — semokotagantsi
• sempatagantsi — seri
• seriagantsi — seripigari
• seripigaritagantsi — serovitagantsi
• serovoatagantsi — soáamáririri
• soáaa — sokópane
• sokóshipi — sonkavatagantsi
• sonkavatakotagantsi — sorirónkeni
• soroatagantsi — sótini
• sotsi — suraritakotagantsi
• surarivenkiki — suvatsatagantsi
• shaakantáama — shampánari
• Sh sh
• shaakantáama — shampánari
• shampikotyaki — shantóvari
• shanúronti — shapitagantsi
• shapitakotagantsi — shatekaatagantsi
• shatekagantsi — shavogaatagantsi
• shavógari — shichákintsi
• shichakitagantsi — shigagantsi
• shigagantsi — shigenti
• shigentiárintsi — shigopiatagantsi
• shigópiri — shima
• shimáakii — shimatatagantsi
• shimatatagantsi — shimpéñari
• shimpérentsi — shinetagagantsi
• shinetagantsi — shinkiarinti
• shinkiato — shinkomenkotagantsi
• shinkori — shintaarantagantsi
• shintagantsi — shíntori
• shintoriatagantsi — shintsiatagantsi
• shintsienkatagantsi — shintsitashitagantsi
• shintyónantsi — shipetyatagantsi
• shipi — shiriagantsi
• shiriagárini — shirinkaatagantsi
• shirinkagantsi — shitagantsi
• shitakoméntontsi — shítatsi
• shitea — shitímpuri
• shitipagantetagantsi — shivatetagantsi
• shivatsakirontsi — Shoipéirini
• shokónaki — shonkakotagantsi
• shonkashitagantsi — taakotagantsi
• T t
• shonkashitagantsi — taakotagantsi
• taantagantsi — tagn,tagn,tagn
• tagóntago — taikasetagantsi
• táina — takiatagantsi
• takigagantsi — takókoni
• tákororororo — tamekagantsi
• tamekatsaitagantsi — tameshitagantsi
• tametagantsi — tamporatagantsi
• tamuto — tankagantsi
• tankagantsi — tantanti
• tantareagantsi — tapigagantsi
• tapígintsi — tarato
• táratsi — tasonkagantsi
• tasorintsi — tashiretagantsi
• tashitagantsi — tatampaóita;tatampóita
• tatampóita — tatsakakotagantsi
• tatsempokitagantsi — tavisaritagantsi
• tavisarotagantsi — tavóogn
• tavorenkagantsi — tekaatakotagantsi
• tekagantsi — tempatagantsi
• tempatakotagantsi — teninaatagantsi
• teniri — teratakotagantsi
• tératyo — terikara
• terógn; — tevutagantsi
• ti'ti'ti'ti' — tiakotagantsi
• tiamerontsi — tigoviroki
• tiguraatagantsi — tikareagantsi
• tikavakotagantsi — timashirenkagantsi
• timashitagantsi — timpatsaagantsi
• timpatsarankagantsi — timpitikagantsi
• timpoagantsi — tinaagitotagantsi
• tinaashikerereitagantsi — tinatakotagantsi
• tinavantakotagantsi — tininkagantsi
• tinínkari — tinkamitagantsi
• tinkamivocharókite — tinkotarenkagantsi
• tínkotsi — tintsempokirenkagantsi
• tintserareagantsi — tiontagantsi
• tiontakotagantsi — tiriokitagantsi
• tiritagantsi — tisegutorenkagantsi
• tisenareagantsi — tishankagantsi
• tishatarenkagantsi — titagagantsi
• titagantsi — tivi
• tivórintsi — togagashi
• togakotagantsi — tókora
• tokoránaki — tomposo
• ton,ton — tonkaméntontsi
• tonkamentontsivenkiki — tonkivoagantsi
• tonkivoavagantsi — tontari
• tontatagantsi — toroshoki
• torótoto — tovaigakotagantsi
• tovaikirintsi — tovitakotagantsi
• tuaatagantsi — tushagitagantsi
• tushaitagantsi — tsaakotagantsi
• Ts ts
• tushaitagantsi — tsaakotagantsi
• tsáame — tsagompurontsi
• tsagomputagantsi — tsamépage
• tsamératyo — tsapatagantsi
• tsarankatagantsi — tsarogavántoshi
• tsarogaventagantsi — tsatakotagantsi
• tsatakotaka — tsatenitagantsi
• tsatimaenkatagantsi — tsavitetagantsi
• tsávitsi — tsegorenkavokitagantsi
• tsegórinti — tsekinkagantsi
• tsekinkakotagantsi — tsenkogiatagantsi
• tsenkonti — tserégontsi
• tserépato — tsigaatagantsi
• tsigárintsi — tsigéntsige
• tsigéntyari — tsikaatagantsi
• tsikagantsi — tsikyaatagantsi
• tsikyaenkatagantsi — tsimananatagantsi
• tsimankagantsi — tsimenkoriti
• tsímeri — tsimpokagantsi
• tsimpokarishi — tsinanetakotagantsi
• tsinanevenkiki — tsinkasetagantsi
• tsinkavunti — tsipatagantsi
• tsipereagantsi — tsireatagantsi
• tsirégiro — tsirepechari
• tsirepechatagantsi — tsirepepititagantsi
• tsirepetséini — tsírini
• tsirinkagantsi — tsíroni
• tsiroti — tsitigiitagantsi
• tsitíkana — tsititagantsi
• tsitivashitagantsi — tsivakakotagantsi
• tsivaki — tsívogo
• tsivókiro — tsoavanetagantsi
• tsoavatsásema — tsogisetagantsi
• tsogóintsi — tsomitagantsi
• tsómitsi — tsonkatakotagantsi
• tsonkavakoagantsi — tsoriti
• tsorítishi — tsotagagantsi
• tsotagantsi — tsotetagantsi
• tsotonkitagantsi — tsuchoketatagantsi
• tsugaatagantsi — tsuriatagantsi
• tsurinkagantsi — tsuvatagantsi
• tyaatirityo — tyanimpátyora
• Ty ty
• tyaatirityo — tyanimpátyora
• tyaniratyo — tyárika
• tyarikarorókari — tyatiratyo
• tyátiri — tyónkitsi
• tyonkítsishi — vankagintsi
• V v
• tyonkítsishi — vankagintsi
• vankáintsi — vankotagantsi
• vankotarintsi — varoenkatagantsi
• vashiatagantsi — vatikakotagantsi
• vatuagantsi — vatsikorintsi
• vatsikotagantsi — veankagantsi
• veatagantsi — vegaraagantsi
• vegaraakagagantsi — vegitetakotagantsi
• vegitiagantsi — vemaronkaagantsi
• vemaronkaatagantsi — venegintagantsi
• venegitagantsi — veroverovero;
• vesegagantsi — vetsaagantsi
• vetsaenkagantsi — vevanaagantsi
• vevanagagantsi — vevonkaagantsi
• vevoriokiagantsi — vigagantsi
• vigitotagantsi — vikotagantsi
• vikya — viokitagantsi
• viomaitagantsi — viriorionkagantsi
• viriorionkakotagantsi — visaatagantsi
• visaatakotagantsi — vitagantsi
• vitagantsi — vitegatagantsi
• vítitsi — voatagantsi
• vochaatagantsi — von,von,von
• vonkaatagantsi — vosanteagantsi
• vosashiatagantsi — votsitatagantsi
• voviri — vúvuro
• yaagakeri — yagatsaakotakeri
• Y y
• yaagakeri — yagatsaakotakeri
• yagatsenkoakero — yáiri
• yairikakero — yameatakaro
• yamechorenkagitakero — yaoritonki
• yapaagakaro — yaratintitake
• yaratsenkoakeri — yashireakero
• yashireakotakeri — yaviokitaka
• yaviokitakeri — yoganuitakeri
• yogapuniakeri — yogenti
• yogépatsa — yogogetake
• yogogitetakero — yomanakero
• yomanakotaka — yonta
• yontaikaka — yoserovitakero
• yoserovoatakero — yovetinkaaka
• yovetinkaakero — yoyashitagakero

Part 2: Índice castellano -- matsigenka

• A a
• Aa — a
• abrigar — acatarrar
• accesible — acusar
• adelantar(se) — afrecho
• afuera — agua
• aguacate,avocado — ahumado/a
• ahumar — aleta(depez)
• aleta(deárbolofruto) — alucinar
• alucinógeno/a — aminorar
• amnios — andar
• andarríos(esp.depájaro) — antepasado
• anterior — apenas
• apertura — apretar
• aprisa — arder
• ardiente — arrancar(se)
• arrastrarse — asentado/a
• asentarse — atajo
• ataque — aumentar(se)
• aumento — babear
• B b
• aumento — babear
• bagre — barbilla
• barranco — bien
• bifurcación — boca
• bocina — botar
• bramar — brote
• brujo/a — cabellera
• C c
• brujo/a — cabellera
• cabello — caer(se)
• café — calarse
• calavera — camaleón
• camarón — canastilla
• canción — canto
• canturrear — cara
• carachama(pez) — carne
• carnosidad — casco
• cashapona(esp.depalmera) — cegar
• ceiba — cerrar
• cerro — chico/a
• chicotillo(esp.deserpiente) — cielo
• ciempiés — clima
• coagulado/a — coger
• cogollo — colgar(se)
• cólico — comer
• cometa — comparación/comparaciones
• compartir — confundirse
• congénere — contento/a
• contestar — coronilla
• coronta — cortar(se)
• corte — cosechar
• coser — criar
• criatura — cubierto/a
• cubil — cuerda
• cuerno — cultivar
• cumala(esp.deárbol) — dar(se)
• D d
• cumala(esp.deárbol) — dar(se)
• datura — dedo
• defecar — delgado/a
• delicioso/a — derecho/a
• derramar(se) — desarrollarse
• desarrollo — desenmarañar
• desenrollado/a — deslustrado/a
• desmayarse — despintarse
• desplegado/a — destruido/a
• destruir — difundir(se)
• difunto — disminuir(se)
• disparado/a — doblar(se)
• doble — donde
• dónde — duro/a
• efectividad — largosydelgados,lasextremidadesdeuna
• E e
• efectividad — largosydelgados,lasextremidadesdeuna
• efecto — embarazo
• embarcado/a — encanecido/a
• encantado/a — encorvar(se)
• encrespar — enmarañado/a
• enmohecerse — ensordecer
• ensuciar(se) — envejecerse
• envenenar(se) — escama
• escampado/a — esencia
• esforzarse — esperar
• esperma — estabilizarse
• estampar — eterno/a
• evaporarse — extendido/a
• extensión — familiar
• F f
• extensión — familiar
• fangal — fijar(se)
• fila — flaco/a
• flacucho/a — formar(se)
• forúnculo — fruncir(se)
• fruta — gancho
• G g
• fruta — gancho
• garabateado/a — golpear(se)
• gonorrea — gorro/a
• gota — grande
• granizo — grueso/a
• grumo — gusto
• gusto(sabor) — hablar
• H h
• gusto(sabor) — hablar
• hacer(se) — herida
• herir(se) — hijo/a
• hilar — hoja
• hoja(demetal) — horcón
• horizontal — huella
• huequeado/a — hundido/a
• hundimiento — impedir
• I i
• hundimiento — impedir
• imponerse — indigestión
• indirecta — insomnio
• inspirar — invadido/a
• invencible — ir(se)
• isana(astildeunaflecha) — joto
• J j
• isana(astildeunaflecha) — joto
• joven — labio
• K k
• joven — labio
• L l
• joven — labio
• labrar — lamer(se)
• lamparíndekerosene — largo/a
• larva — leche
• lecho — levantar(se)
• libar — limpiar
• limpio/a — líquido
• lisa(pez) — llenar(se)
• lleno/a — lloriquear
• lloro — luz
• mal — impedirotaparlaluz
• M m
• mal — impedirotaparlaluz
• malahierba — mancha
• manchado/a — manojo
• manosear(se) — masa
• masato(bebidahechadeyuca) — medida
• medidor(esp.degusanito) — menstruación
• menstruar — meter(se)
• mezclar(se) — mirar
• miriápodo — moena
• moho — monte
• montón — mover(se)
• movimiento — muñeca
• muñeco/a — nasal
• N n
• muñeco/a — nasal
• nata — nido
• nieto/a — nombre
• normal — obediente
• O o
• normal — obediente
• obligar — ojé
• ojera — olor
• olvidadizo/a — oscurecer(se),
• oscuridad,obscuridad — oxidarse
• óxido — palmera
• P p
• óxido — palmera
• palmiche(esp.depalmera) — panal
• panca — parásito
• parecer(se) — partir(se)
• parto — pasta
• pastilla — pedazo
• pedir — pegar(se)
• peinado — pelo
• pelota — pequeño/a
• percibir — pernoctar
• pero — pie
• piedad — pigmentación
• pihuicho — pistilo
• pita — planta
• plantadelpie — plumaje
• poblado/a — poner(se)
• pongo — pongo
• popa — prendedor
• prender(fuego,luz) — principio
• prisa — protegerse
• protestar — punta
• puntería — qué
• Q q
• puntería — qué
• quebrada — quedar(se)
• quemado/a — quizá,
• rabadilla — ramal
• R r
• rabadilla — ramal
• rana — rato
• ratón — recién
• reciente — red
• redimir — refugio
• regado/a — reloj
• remanso — represa
• represalia — retechar
• retener — rico/a
• ridiculizar — unapersonaqueesrica
• rollo — romper(se)
• rompible — ruido
• sábalo — sacar
• S s
• sábalo — sacar
• sacha-ajo(esp.deplanta) — sacudir(se)
• sagaz — saltamontes
• saltar — secar(se)
• seco/a — sembrar
• semejante — sentir(se)
• seña — servir
• seso — silvestre
• simbolizar — sobrino/a
• ¡socorro! — sonar
• sonido — suave
• suavemente — sufrir
• suicidarse — suyo(s)/suya(s)
• tabaco — tambalearse
• T t
• tabaco — tambalearse
• también — tapar(se)
• tapioca — tejido
• tejido/a — tendido/a
• tendón — tibio/a
• tic — tira
• tirano — todo/a
• toé,tohé(floripondio) — torcido/a
• tordo(esp.depájaro) — trampa
• tranca — través
• travesura — tronco
• tropezar(se) — tuyuyú(esp.deave)
• ubrera — unir
• U u
• ubrera — unir
• untar(se) — vagina
• V v
• untar(se) — vagina
• vaina — velar
• vello — verde(nomaduro/a)
• verdín — viga
• vinagrera — volteado/a
• voltear(se) — vuelta
• vuestro(s),vuestra(s) — zapato
• Y y
• vuestro(s),vuestra(s) — zapato
• Z z
• vuestro(s),vuestra(s) — zapato
• zapote(esp.deárbol) — zuro

Apuntes gramaticales

Created on ... July 30, 2012